Πως να διαφωνούμε

In Critical Thinking, Άλλα θέματα by Θοδωρής Μαγουλάς15 Comments

Το Internet είναι τεράστιο, τα blog και τα site αμέτρητα και όλοι γράφουνε(με) τις απόψεις τους(μας). Είναι ένα μοναδικό δικαίωμα και μια εξαιρετική τιμή να μπορείς να γράψεις αυτό που έχεις στο μυαλό σου και να υπάρχουν άνθρωποι που ποτέ δεν γνώρισες και μπορεί ποτέ να μη συναντήσεις, που θέλουν να διαβάσουν το άρθρο σου γιατί θεωρούν πως η άποψή σου έχει κάποιο ειδικό βάρος. Ακόμα και σήμερα το θεωρώ απίστευτο πως κάποιοι θέλουν να διαβάσουν τα δικά μου.

Μεταξύ αυτών που διαβάζουν τις λογοτεχνικά αποτυχημένες προσπάθειές μου, υπάρχουν αυτοί που συμφωνούν και αυτοί που διαφωνούν. Από τη δεύτερη κατηγορία, λίγοι το κάνουν εγγράφως και με διάφορους τρόπους.

Μη με παρεξηγείτε, δεν είναι κακό να διαφωνεί κανείς με αυτά που γράφω, αλλά υπάρχουν πολλοί τρόποι να το κάνεις αυτό. Κατά καιρούς έχω δεχθεί από ωμές βρισιές και κατηγορίες πως είμαι εγκάθετος των Χ συμφερόντων, μέχρι και προχωρημένες και αναλυτικές προσπάθειες κατάρριψης των επιχειρημάτων μου με πολύ συγκεκριμένα στοιχεία.

Στο σημερινό άρθρο θα προσπαθήσω να περιγράψω τις κατηγορίες (Κ) διαφωνιών και να αναλύσω αν προσφέρουν κάτι ή όχι.

Κ1: Βρισιές

Είναι η χαμηλότερη μορφή διαφωνίας μιας και δεν λέει τίποτε απολύτως. Όλοι έχουμε δει σχόλια όπως: είσαι μαλάκας, ΖΩΟΝ, ή το αγαπημένο μου: “από τον κώλο σε έβγαλε η μάνα σου;” Δυστυχώς αυτή η μορφή διαφωνίας είναι και η πιο διαδεδομένη.

Σχόλια του τύπου: “ο συγγραφέας είναι η απόδειξη πως οι Νεάντερταλ υπάρχουν ακόμα” είναι μια παραλλαγή στο ίδιο όμως μοτίβο.

Κ2: Ad Hominem

Μια προσβολή Ad Hominem δεν είναι ακριβώς όπως μια βρισιά και μπορεί να έχει λίγο μεγαλύτερη αξία. Για παράδειγμα, αν στη δήλωση ενός βουλευτή πως είναι καλό να αυξηθούν οι μισθοί των βουλευτών, η απάντησή μας είναι: “λογικό, αφού είναι βουλευτής”, αυτό μπορεί να μη λέει τίποτα για την αύξηση, αλλά είναι σχετικό με το θέμα. Βέβαια είναι πολύ αδύναμο επιχείρημα. Αν υπάρχει κάποιο πρόβλημα με τη θέση του βουλευτή τότε οφείλουμε να το πούμε. Αν δεν υπάρχει πρόβλημα τότε το σχόλιο αυτό δεν προσφέρει τίποτα στη συζήτηση.

Το να πει κάποιος πως ο συγγραφέας δεν έχει τις απαιτούμενες γνώσεις για να γράψει για ένα θέμα είναι μια Ad Hominem προσβολή αλλά εξίσου άστοχη μιας και πολλές νέες ιδέες έρχονται από άτομα που είναι έξω από τον συγκεκριμένο χώρο και έτσι έχουν αυτό που λέμε “καθαρό μυαλό”.

Κ3: Ο τόνος

Αντί να διαφωνήσεις με τον συγγραφέα, μπορείς να ανέβεις ένα σκαλί και να διαφωνήσεις με τον τόνο του κειμένου: “Δεν μπορώ να πιστέψω την άνεση με την οποία ο συγγραφέας απορρίπτει τα UFO”.

Όπως και πριν, δεν έχεις επιχειρήματα για το συγκεκριμένο θέμα και ταυτοχρόνως ο τόνος ενός κειμένου είναι αδιάφορος, ειδικά αν λάβουμε υπόψη πως ο τόνος που προσβάλει έναν αναγνώστη, έναν άλλο τον αφήνει αδιάφορο.

Θα μπορούσε ένα συγγραφέας να έχει ιδιαίτερα προκλητικό τόνο αλλά να είναι σωστός.

Κ4: Αντίθεση

Φτάσαμε στις περιπτώσεις όπου η κριτική γίνεται στην ουσία και όχι στον συγγραφέα. Η περίπτωση αυτή είναι όταν ο άλλος λέει: “Μα και βέβαια υπάρχουν εξωγήινοι”, αλλά δεν δίνει άλλες εξηγήσεις ή επιχειρήματα.

Καμιά φορά είναι χρήσιμο να παρουσιαστεί η αντίθετη άποψη, έστω και με αυτό τον τρόπο, αλλά τις περισσότερες φορές βοηθάει να έχουμε επιχειρήματα.

Κ5: Αντεπιχείρημα

Αυτή είναι η πρώτη μορφή διαφωνίας που μπορεί να φέρει αποτέλεσμα. Το αντεπιχείρημα είναι μια αντίθεση μαζί με επιχειρήματα ή/και αποδείξεις. Όταν το αντεπιχείρημα σημαδεύει την αρχική θέση του συγγραφέα τότε μπορεί να είναι πειστικό. Δυστυχώς όμως πολύ συχνά το αντεπιχείρημα είναι λίγο διαφορετικό από το επιχείρημα που προσπαθεί να καταρρίψει και έτσι οι διαφωνούντες αναλώνονται σε συζητήσεις οι οποίες δεν προσφέρουν τελικά τίποτε.

Κ6: Αναίρεση – ανασκευή

Η αναίρεση είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να διαφωνείς με κάποιον. Αν θες να τον αναιρέσεις τότε μάλλον θα πρέπει να αναφέρεις επί λέξη ένα απόσπασμα του κείμενου το οποίο πιστεύεις πως είναι λάθος και εκεί να επικεντρωθεί το αντεπιχείρημά σου. Αν δεν μπορείς να βρεις συγκεκριμένο απόσπασμα με το οποίο να διαφωνείς τότε μάλλον έχεις κατασκευάσει λόγο (η περίπτωση “Straw man“).

Υπάρχουν βέβαια και οι περιπτώσεις όπου κάποιος αναφέρει απόσπασμα με το οποίο διαφωνεί, χωρίς όμως να δίνει τα δικά του επιχειρήματα. Με αυτό τον τρόπο δημιουργεί την εντύπωση πως είναι σοβαρός αλλά τελικά καταλήγει με περιπτώσεις από Κ3 μέχρι και Κ1.

Κ7: Αναίρεση του βασικού επιχειρήματος

Η δύναμη της αναίρεσής μας εξαρτάται από το ποιό επιχείρημα του άλλου προσπαθούμε να αναιρέσουμε. Αν η αναίρεσή μας γίνεται στο βασικό του επιχείρημα τότε αυτός είναι ο πιο δυνατός τρόπος.

Σε αυτή την περίπτωση δεν κολλάμε σε ορθογραφικά λάθη, ή μικρά λάθη σε ονόματα ή ημερομηνίες αλλά ακολουθούμε τα παρακάτω βήματα:

  1. αναφέρουμε επί λέξη το απόσπασμα του κειμένου με το οποίο διαφωνούμε
  2. αναφέρουμε ποιό κατά τη γνώμη μας είναι το συμπέρασμα που προκύπτει από αυτό το απόσπασμα
  3. αναλύουμε τα επιχειρήματά μας γιατί το συμπέρασμα αυτό είναι λανθασμένο

Συμπέρασμα

Όλα τα παραπάνω συναντώνται στο διαδίκτυο με συχνότητα αντίστροφη της σημασίας τους. Δηλαδή όσο πιο χαμηλή η ποιότητα της κατηγορίας, τόσο πιο συχνά τη συναντάμε. Ειδικά οι δύο τελευταίες (Κ6, Κ7) συναντούνται σπάνια μιας και απαιτούν αρκετή σκέψη και προετοιμασία, κάτι που λίγοι από εμάς είμαστε σε θέση ή έχουμε διάθεση να κάνουμε.

Βέβαια, το να χρησιμοποιείς την Κατηγορία 7 στις διαφωνίες σου δεν σε κάνει αυτομάτως σωστό. Μπορεί να έχεις κάνει λάθος όσο καλά και αν έχεις δομήσει το επιχείρημά σου. Αλλά ακόμα και αν η κατηγορίες 6 και 7 μπορούν να είναι λάθος, αυτό δεν σημαίνει πως οι 1-3 μπορούν να είναι σωστές. Ειδικά οι χαμηλές κατηγορίες διαφωνίας είναι απίθανο να σε πείσουν.

Η παραπάνω κατηγοριοποίηση δεν έχει και ιδιαίτερη σημασία μιας και δεν θα αλλάξει τον τρόπο επικοινωνίας στο Internet. Αλλά μπορεί να αποτελέσει ένα εργαλείο (μπούσουλας, λαϊκά) με το οποίο ο αναγνώστης να κρίνει αν η συζήτηση που γίνεται σε κάποιο blog ή site γίνεται με τρόπο εποικοδομητικό ή όχι.

Γιατί η διαφωνία είναι εξαιρετικά χρήσιμη μόνο όταν μπορεί να προσφέρει κάτι νέο και όχι όταν γίνεται για το θεαθήναι ή γιατί νιώθουμε την ανάγκη να υπερασπίσουμε ένα από τα σημαντικά για εμάς πιστεύω, πάση θυσία.

how-to-disagree

Πηγή:

Graham, P. (2008) How to Disagree. Retrieved from http://www.paulgraham.com/disagree.html

Θοδωρής Μαγουλάς

Θοδωρής Μαγουλάς

Αρθρογράφος - Ερευνητής
Θοδωρής Μαγουλάς

Latest posts by Θοδωρής Μαγουλάς (see all)

Σας δίνουμε τη δυνατότητα να σχολιάσετε τις αναρτήσεις μας, αλλά διατηρούμε το δικαίωμα να μη δημοσιεύσουμε το σχόλιο που θα περιέχει:

1. Απειλές, ύβρεις, συκοφαντίες και προσβολές.
2. Προσωπικά δεδομένα τρίτων.
3. Σχόλια, άσχετα με τη δημοσίευση.
4. Θεωρίες συνωμοσίας και hoaxes που παρουσιάζονται σαν πραγματικά με σκοπό να παραπλανήσουν.
5. Πολλαπλά, όμοια σχόλια. (Δημοσιεύουμε μόνο το ένα)
6. Διαφημίσεις προϊόντων ή υπηρεσιών.
7. Πολιτική Προπαγάνδα.
8. Κακόβουλα σχόλια από ψεύτικους χρήστες του disqus.
Επίσης σας παρακαλούμε τα σχόλια σας να μην είναι ιδιαίτερα μακροσκελή και σε άλλη γλώσσα ή με λατινικούς χαρακτήρες.
Ο καθένας φέρει την ευθύνη των όσων γράφει και οι διαχειριστές της σελίδας ellinikahoaxes ουδεμία νομική ή άλλη ευθύνη φέρουν. Στην περίπτωση που υπάρχει οποιοδήποτε πρόβλημα με σχόλιο αναγνώστη, παρακαλούμε να επικοινωνήσετε μαζί μας.
  • John Smith

    Ενδιαφέρον άρθρο. Συμφωνώ σε μερικά, διαφωνώ σε κάποια άλλα, όπότε θα πω και εγώ την άποψή μου:

    Κ1: Βρισιές. Εδώ συμφωνώ απόλυτα. Αυτός που σε μια σοβαρή συζήτηση θα αρχίσει να βρίζει και να ειρωνεύεται πρώτος (και λέω πρώτος γιατί είναι πιθανό και ο άλλος, αφού δεχτεί μια τέτοια επίθεση, να μην μπορέσει να συγκρατηθεί) είναι αυτός που είτε έχει δίκιο είτε όχι δεν έχει επιχειρήματα.

    Κ2: Ad Hominem. Συμφωνώ στο πρώτο μισό, διαφωνώ όμως στο ότι κάποιος που δεν έχει γνώσεις πρέπει να εκφράζει άποψη επί του θέματος (προσοχή, όχι να έχει, αλλά να την εκφράζει, και μάλιστα πολλές φορές δογματικά και απόλυτα). Εάν κάνει λάθος -που είναι και το πιθανότερο- έχει ευθύνη για τα προβλήματα που μπορεί να προκύψουν από την άποψή του.

    Κ3: Ο τόνος. Όσο και αν πολλές φορές έχω την ανάγκη να γράψω πράγματα με προκλητικό τρόπο -και συχνά παρασύρομαι και το κάνω- δεν συμφωνώ με το ότι ο τόνος δεν αποτελεί στοιχείο για τα επιχειρήματα που έχει κάποιος. Είναι ουσιαστικά η πρώτη περίπτωση, απλά από την πλευρά του συγγραφέα: ακόμα και αν έχει δίκιο δίνει την εικόνα ότι δεν έχει επιχειρήματα και απλά κάνει τον έξυπνο.

    Κ4: Αντίθεση. Και εδώ συμφωνώ, αλλά όχι τελείως. Επιχειρήματα χρειάζεται να έχεις όταν ισχυρίζεσαι ότι αυτό που λες μπορεί να αποδειχθεί. Σε αντίθετη περίπτωση -δηλαδή σε θέμα πίστης- απλά αναφέρεις το γεγονός, και η άποψή σου πρέπει να έχει την ίδια βαρύτητα με κάθε άλλη ανάλογη άποψη, μέχρι κάποιος να δώσει στοιχεία υπέρ της άποψής του.

    Κ5: Αντεπιχείρημα. Εδώ δεν έχω κάτι να προσθέσω, οπότε απλά συμφωνώ.

    Κ6: Αναίρεση – ανασκευή. Συμφωνώ εν μέρει. Δεν είναι πάντα βέβαιο ότι μπορείς να βρείς συγκεκριμένο απόσπασμα το οποίο θα αναιρέσεις, αλλά μπορείς από τα γραφόμενα και τον τρόπο έκφρασης να καταλάβεις την άποψη του συγγραφέα, ακόμα και αν αυτός δεν την εκφράζει σαφώς. Εκεί αναγκαστικά θα ανασκευάσεις κάτι που δεν φαίνεται να έχει πει αλλά το εννοεί.

    Κ7: Αναίρεση του βασικού επιχειρήματος. Συμφωνώ και εδώ. Απλά είναι πολύ δύσκολο να προκύψουν τέτοιες συνθήκες σε ένα διάλογο, ειδικά όταν οι διαλεγόμενοι δεν είναι ειδικοί στο θέμα που συζητάνε.

  • Άουτς! Τώρα είδα ότι το αναφέρετε ήδη το strawman στο Κ6! (τζάμπα η αναλυσάρα μου, έλα παππού μου να σου δείξω τα αμπελοχώραφά σου που λέμε)
    Μαζεύω τα κομμάτια μου, σηκώνομαι στο μαυροπίνακα και γράφω 100 φορές:
    Δε θα ξαναδιαβάσω «διαγώνια» ένα άρθρο προτού το σχολιάσω!»

    • GreekSkeptic

      Η συμμετοχή στη συζήτηση και τα θετικά σχόλια είναι ίσως η μεγαλύτερη ικανοποίηση που μπορεί να έχει αυτός ο «πτωχός πλην τίμιος» συγγραφέας, εκτός όταν κερδίζει ο Ολυμπιακός.
      Μη νιώθεις άσχημα, όλοι κάνετε λάθη. 😉

  • Χωρίς να δηλώνω και …ειδικός στη μεθοδολογία νομίζω ότι στο Κ5 θα μπορούσε να γίνει μνεία και στο παραπλανητικό είδος αντεπιχειρήματος του «πλάνη του αχυρανθρώπου» (straw man argument), που συναντάται κυρίως σε πολιτικές συζητήσεις κατά κόρον, μια και καταφέρνει να κερδίζει πόντους λόγω εντυπωσιασμού και προσφυγής στο θυμικό του ακροατηρίου, χωρίς να απαντά στην ουσία.

    Αβάσιμο επιχείρημα με το οποίο ο ομιλητής παρουσιάζει με παραπλανητικό
    τρόπο το επιχείρημα της άλλης πλευράς καταπιανομενος και καταρρίπτοντας τελικά άλλη θέση από αυτή που έχει ο συνομιλητής του.
    The straw man fallacy occurs in the following pattern of argument:
    Person 1 asserts proposition X.
    Person 2 argues against a false but superficially similar proposition Y, as if that were an argument against Person 1’s position.
    http://en.wikipedia.org/wiki/Straw_man

    Π.χ.
    Α – Νομίζω ότι με βάση τις κλινικές μελέτες, θα έπρεπε να νομιμοποιηθεί, ελεγχθεί και φορολογηθεί η ψυχαγωγική χρήση της κάνναβης, με τους ίδιους όρους που ισχύουν για το αλκοόλ.
    Β – Ο «Α» θέλει να κάνει τα παιδιά μας ναρκωμανείς και χασικλήδες! Σε λίγο θα μας ζητά να πωλούν και στα σχολεία ναρκωτικά! Τα ναρκωτικά σκοτώνουν! Θα ήθελες τα παιδιά σου να καπνίζουν χασις; κλπ

    • GreekSkeptic

      Έχεις δίκιο και για τα δύο σχόλια. 😉

  • konstas

    Νομίζω ότι είσαι χαζός με αυτά που γράφεις.

    Αλλά τι να περιμένει κανείς από μηδενιστές σαν εσένα.

    Ως συνήθως παρουσιάζεις τις απόψεις σου ή αυτών που συμμερίζεσαι με απόλυτο τρόπο, σαν μοναδική αλήθεια …

    Αλλά ως συνήθως οι απόψεις σου είναι λάθος.

    Η συστηματοποίηση της διαφωνίας δεν μπορεί να γίνει με τόσο απλό τρόπο, καθώς ο τρόπος που εκφράζεται ο καθένας είναι υποκειμενικός και μοναδικός, όπως και οι προσλαμβάνουσες παραστάσεις του καθενός είναι επίσης διαφορετικές. Π.χ. Αυτό που είναι προσβλητικό για κάποιον είναι αδιάφορο για κάποιον άλλο.

    Το γεγονός ότι δεν μπορείς να κρίνεις αντικειμενικά με βάση την παραπάνω κατάταξη, μπορεί να φανεί και από το παρακάτω παράδειγμα … Αναφέρεις «Κ1: Βρισιές
    Είναι η χαμηλότερη μορφή διαφωνίας μιας και δεν λέει τίποτε απολύτως. » Όμως, πολλές φορές ακόμα και η στείρα άρνηση, ακόμα και μια προσβολή σαν απάντηση/διαφωνία μπορεί να σημαίνει πολλά περισσότερα, από το μια απάντηση με επιχειρήματα. Π.χ.
    τι υποτίθεται ότι πρέπει να πεις σε κάποιον που υποστηρίζει ότι «Το βάριο (τοξικό και στειρογόνος παράγοντας για τους άνδρες) δημιουργεί στην ατμόσφαιρα ένα είδος οθόνης για την χρήση του bluebeam (ολογραμμάτων)»; Οποιαδήποτε άλλη απάντηση από μια απάντηση του τύπου «αρνούμαι να απαντήσω σε μια τέτοια γελοιότητα» θα ήταν υποτιμητική για το άτομό σου και για την ίδια την συζήτηση στην οποία μπορεί να συμμετέχουν και άλλοι.

    Το κύριο επιχείρημά του άρθρου σου είναι ότι υποτίθεται η κατηγοριοποίηση αυτή «μπορεί να αποτελέσει ένα εργαλείο (μπούσουλας, λαϊκά) με το οποίο ο αναγνώστης να κρίνει αν η συζήτηση που γίνεται σε κάποιο blog ή site γίνεται με τρόπο εποικοδομητικό ή όχι.» και προφανώς να διδαχθεί από αυτό ώστε να «προσφέρει κάτι νέο» και όχι να «γίνεται για το θεαθήναι» ή για την «ανάγκη να υπερασπίσουμε ένα από τα σημαντικά για εμάς πιστεύω, πάση
    θυσία.», όμως θα μου επιτρέψεις να διαφωνήσω για τον εξής απλό λόγο. Ακόμα και αν κάποιος δεν έχει ακούσει για την κατηγοριοποίηση αυτή γνωρίζει πότε βρίζει, πότε αρνείται στείρα ή πότε διαφωνεί εποικοδομητικά και γνωρίζει σίγουρα τις προθέσεις που έχει. Η κατηγοριοποίηση αυτή είναι καθαρά περιγραφική και δεν προσφέρει τίποτε απολύτως πέρα από το να δώσει ένα -αυθαίρετο- όνομα στην διαφωνία του καθενός και σίγουρα δεν πρόκειται να κάνει κανέναν κάφρο πολιτισμένο και κανέναν αδαή ενημερωμένο.

    Αυτή είναι η άποψη μου….NOT 🙂

    • alexk

      Ειτε έχεις δίκιο είτε όχι, αξίζεις like! 🙂

      • konstas

        Στην πραγματικότητα δεν τα πιστεύω ιδιαίτερα, απλά ήταν μια πρόκληση να δομήσω μια διαφωνία με βάση την κατάταξη 🙂
        Κατά βάση θεωρώ ότι είναι μια πολύ καλή κατηγοριοποίηση και στην πραγματικότητα συμφωνώ ότι θα μπορούσε να κάνει κάποιον -που ενδιαφέρεται να σκεφτεί- να διαφωνεί λίγο καλύτερα, απλά δεν είμαι και πολύ αισιόδοξος ότι θα αλλάξει όσους διαφωνούν για την διαφωνία… αλλά έστω και ένας να το κάνει είναι κέρδος.

    • GreekSkeptic

      RESPECT!
      GS

  • HoHe

    Εξαιρετική δημοσίευση!!

  • psych

    Πρόκειται για μια ανεπίσημη προσπάθεια ιεράρχησης, πετυχημένη κατά τη γνώμη μου, αλλά δεν είναι κάτι παραπάνω από επινόηση ενός ατόμου. Με άλλα λόγια μπορεί να βελτιωθεί αν φανεί ότι δεν εφαρμόζεται πάντα στην πράξη και δεν πρέπει να θεωρηθεί ότι είναι ο απόλυτος τρόπος να αξιολογείς επιχειρήματα.

    • GreekSkeptic

      Μα….προφανώς δεν είναι ο «απόλυτος» τρόπος ιεράρχησης.
      Τί εννοείς ανεπίσημη. Υπάρχει κάτι επίσημο και κάποια αρχή που το ορίζει;
      GS

      • psych

        Θέλω απλά να πω ότι δεν έχει επιστημονική εγκυρότητα όπως έχουν άλλες πηγές σε αυτό το site και θεώρησα ότι έπρεπε να το αναφέρω. Κάτι πιο «επίσημο» θα μπορούσε να είναι κάτι σαν το rfc σχετικό με την επικοινωνία στο Internet [http://tools.ietf.org/html/rfc1855] ή κάποια έρευνα που θα αξιολογούσε την ιεράρχηση και εναλλακτικές της αναλύοντας πολλούς διαλόγους στο ίντερνετ

        • Antonis Armageddon

          Το ζητημα ειναι φιλοσοφικό. Δεν ειναι φυσικό φαινόμενο για να δύναται να εχει επιστημονική εγκυρότητα.

  • Μάμας

    Μια ακόμα κατηγορία
    8) Σχολαστικότητα: πολλοί επιλέγουν να σχολιάσουν κατόπιν μιας πλάγιας ανάγνωσης του άρθρου. Έτσι αντί να δώσουν προσοχή σε όλα τα σημεία του άρθρου πιάνονται από μια δυο φράσεις και ασκούν επιθετική (συνήθως ad hominem) κριτική στ@ συγγραφέα, αγνοώντας ότι @ ίδι@ μέσα στο κείμενο έχει ήδη απαντήσει στο ερώτημα που θέτει @ σχολιαστ@ς.