Ένας δράκος ζει στο γκαράζ μου!

In Critical Thinking, Άλλα θέματα by Θοδωρής Μαγουλάς12 Comments

Απόσπασμα από το βιβλίο “The Demon Haunted World: Science as a Candle in the Dark” του Carl Sagan.

Image“Ένας δράκος που φτύνει φωτιά ζει στο γκαράζ μου”. Ας υποθέσουμε ότι κάνω σοβαρά ένα τέτοιο ισχυρισμό. Σίγουρα θα θέλετε να το ελέγξουμε, να τον δείτε και μόνοι σας. Έχουν υπάρξει αμέτρητες ιστορίες δράκων ανά τους αιώνες, αλλά καμία πραγματική απόδειξη. Τι ευκαιρία!

«Δείξε μου,» λέτε. Σας οδηγώ στο γκαράζ μου. Κοιτάτε μέσα και βλέπετε μια σκάλα, άδεια κουτιά, ένα παλιό τρίκυκλο – αλλά κανένα δράκο.

«Πού είναι το δράκος;” ρωτάτε.

«Ω, είναι ακριβώς εδώ,” απαντώ, κουνώντας αόριστα τα χέρια μου. «Έχω παραμελήσει να αναφέρω ότι είναι ένας αόρατος δράκος».

Εσείς προτείνετε να απλώσουμε αλεύρι στο δάπεδο του γκαράζ για να δούμε τα χνάρια του δράκου.

«Καλή ιδέα,» λέω, «αλλά αυτό δράκος αιωρείται στον αέρα.”

Στη συνέχεια, θέλετε να χρησιμοποιήσετε ένα υπέρυθρο αισθητήρα για την ανίχνευση της αόρατης φωτιάς.

«Καλή ιδέα, αλλά η αόρατη φωτιά είναι επίσης χωρίς θερμότητα».

Θα ρίξουμε μπογιά με σπρεϊ στο δράκο για να φανεί.

«Καλή ιδέα, αλλά είναι ένας άυλος δράκος και το χρώμα δεν θα κολλήσει.»

Και ούτω καθεξής. Αντιπαραθέτω σε κάθε φυσικό έλεγχο που προτείνετε, μια ειδική εξήγηση του γιατί δεν θα λειτουργήσει.

Τώρα, ποια είναι η διαφορά ανάμεσα σε ένα αόρατο, άυλο, αιωρούμενο δράκο που φτύνει φωτιά χωρίς θερμότητα και σε κανένα δράκο; Εάν δεν υπάρχει κανένας τρόπος να διαψευσθεί ο ισχυρισμός μου, δεν υπάρχει πείραμα που θα μπορούσε να γίνει, τι σημαίνει να λέμε ότι ο δράκος μου υπάρχει; Η ανικανότητά σας να ακυρώσετε την υπόθεσή μου δεν είναι καθόλου το ίδιο πράγμα με το τα την αποδείξετε αληθινή. Οι ισχυρισμοί που δεν μπορούν να εξεταστούν, οι ισχυρισμοί που δεν διαψεύδονται, είναι άνευ αξίας, ανεξαρτήτως της αξίας που μπορεί να έχουν στο να μας εμπνεύσουν ή να μας καταπλήξουν.

Αυτό που σας ζητώ να κάνετε είναι να πιστέψετε, ελλείψη αποδεικτικών στοιχείων, στα λόγια μου.

Το μόνο πράγμα που έχετε πραγματικά μάθει από την επιμονή μου ότι υπάρχει ένας δράκος στο γκαράζ μου, είναι ότι κάτι περίεργο συμβαίνει μέσα στο κεφάλι μου. Μπορεί να αναρωτιέστε, εάν δεν μπορούμε να το ελέγξουμε, τι με έπεισε. Η πιθανότητα ότι ήταν ένα όνειρο ή μια ψευδαίσθηση θα περάσει σίγουρα από το μυαλό σας. Αλλά τότε γιατί το παίρνω τόσο σοβαρά; Ίσως χρειάζομαι βοήθεια. Τουλάχιστον, ίσως έχω υποτιμήσει σοβαρά την ανθρώπινη δυνατότητα για λάθος.

Φανταστείτε ότι, παρά το ότι καμία από τις δοκιμές δεν είναι επιτυχείς, επιθυμείτε να είστε σχολαστικά ανοιχτόμυαλος. Έτσι δεν απορρίπτετε ξεκάθαρα την ιδέα ότι υπάρχει ένας δράκος που φτύνει φωτιές στο γκαράζ μου. Τη βάζετε απλώς σε αναμονή. Τα υπάρχοντα στοιχεία είναι έντονα εναντίον της, αλλά αν νέα στοιχεία προκύψουν, τότε είστε έτοιμοι να τα εξετάσετε και να δείτε αν σας πείθουν.

Σίγουρα είναι άδικο εκ μέρους μου να είμαι προσβεβλημένος που δεν με πιστέψατε, ή να σας επικρίνω για έλλειψη φαντασίας, απλά και μόνο επειδή είπατε «δεν υπάρχουν αποδείξεις».

Φανταστείτε ότι τα πράγματα είχαν πάει αλλιώς. Ο δράκος είναι αόρατος, αλλά ίχνη δημιουργούνται στο αλεύρι, καθώς κοιτάτε. Ο υπέρυθρος ανιχνευτής σας εντοπίζει κάτι. Η μπογιά σπρέι αποκαλύπτει μια οδοντωτή κορυφογραμμή που αιωρείται στον αέρα μπροστά σας. Δεν έχει σημασία πόσο δύσπιστος μπορεί να είστε για την ύπαρξη των δράκων – πόσο μάλλον αόρατων δράκων – θα πρέπει τώρα να αναγνωρίσετε ότι υπάρχει κάτι εδώ, και ότι με μια πρώτη ματιά αυτό το κάτι είναι σύμφωνο με ένα αόρατο δράκο.

Τώρα, ένα άλλο σενάριο: ας υποθέσουμε ότι δεν είμαι μόνο εγώ. Ας υποθέσουμε ότι πολλά άτομα που γνωρίζετε, συμπεριλαμβανομένων των ατόμων που είστε σίγουρος ότι δεν γνωρίζουν ο ένας τον άλλο, σας λένε όλα ότι έχουν δράκους στο γκαράζ τους, αλλά σε κάθε περίπτωση τα στοιχεία είναι ανύπαρκτα. Όλοι μας παραδεχόμαστε πως έχουμε προβληματιστεί που έχουμε καταληφθεί από τόσο παράξενες ιδέες που δεν υποστηρίζονται από αποδείξεις. Κανένας από μας δεν είναι τρελός. Κάνουμε εικασίες για το τι θα σήμαινε αν αόρατοι δράκοι πραγματικά κρύβονταν στα γκαράζ σε όλο τον κόσμο, με εμάς τους ανθρώπους μόλις τώρα να το μαθαίνουμε. Θα προτιμούσα να μην είναι αλήθεια. Αλλά ίσως όλοι αυτοί οι αρχαίοι ευρωπαϊκοι και κινεζικοι μύθοι για δράκους να μην είναι καθόλου μύθοι…

Με ικανοποίηση μαθαίνετε πως πατημασιές στο αλεύρι, σε μέγεθος ποδιού δράκου, έχουν τώρα αναφερθεί. Αλλά ποτέ δεν δημιουργούνται όταν ένας σκεπτικιστής κοιτάζει. Μια εναλλακτική εξήγηση εμφανίζεται: σε προσεκτική εξέταση είναι σαφές ότι τα αποτυπώματα θα μπορούσαν να είναι πλαστά. Ένας άλλος κάτοχος δράκου εμφανίζεται με ένα καμένο δάχτυλο και το αποδίδει σε μια σπάνια εμφάνιση της πύρινης ανάσας του δράκου. Αλλά και πάλι, υπάρχουν άλλες εξηγήσεις. Καταλαβαίνουμε ότι υπάρχουν και άλλοι τρόποι για κάποιον να κάψει τα δάχτυλά του, εκτός από την ανάσα των αόρατων δράκων.

Τέτοιου είδους «αποδείξεις» – ανεξάρτητα από το πόσο σημαντικές τις θεωρούν οι υποστηρικτές των δράκων – απέχουν πολύ από το να είναι ξεκάθαρες. Για άλλη μια φορά, η μόνη λογική προσέγγιση είναι, διστακτικά, να απορρίψετε την ύπαρξη δράκου, να είστε ανοικτοι σε μελλοντικά δεδομένα, και να αναρωτιέστε για πιο λόγο τόσοι πολλοί φαινομενικά λογικοί και νηφάλιοι άνθρωποι μοιράζονται την ίδια παράξενη παραίσθηση.

Για τη μετάφραση: Greek Skeptic

Θοδωρής Μαγουλάς

Θοδωρής Μαγουλάς

Αρθρογράφος - Ερευνητής
Θοδωρής Μαγουλάς

Latest posts by Θοδωρής Μαγουλάς (see all)

  • Αν δεν κάνω λάθος, το άρθρο μιλάει για τις θρησκείες και την πανάρχαιη εμμονή των ανθρώπων να πείσουν και να πειστούν για την ύπραξη ή όχι του Θεού. Νομίζω όμως ότι ο αείμνηστος Carl Sagan (όπως και πολλοί πολλοί άλλοι) κρίνουν ένα σοβαρότατο και ιδιαίτερα πολύπλοκο κοινωνικό θέμα κάπως επιφανειακά, δηλαδή με απλή λογική. Δεν έιναι ότι οι πιστοί είναι όλοι παράλογοι ή τρελλοί ή αγράμματοι. Είναι και ο πνευματισμός ανθρώπινη ανάγκη κύριοι και κυρίες και πρέπει κάποτε να το αναγνωρίσουμε και να το καταλάβουμε κι αυτό.

    • Imperator Delta

      Θα συμφωνισω στο περίπου. Ο hugme είχε πει ότι κάθε ανθρώπινη πράξη και σκέψη πηγάζει από τα συναισθήματα και δεν είχε τελείως άδικο. Οπότε από αυτή την πλευρά όταν έχεις μεμονωμένα περιστατικά πρέπει πρώτα να καταλάβεις γιατί πιστεύουν. Από κει και πέρα όμως πρέπει να μάθεις στους ανθρώπους να σκέφτονται κριτικά. Γιατί μπορεί να πεισεις κάποιον ότι τελικά δεν έχει ανάγκη στην ύπαρξη του θεού, αλλά δεν του έμαθες πώς να αξιολογεί κριτικά τα δεδομένα. Άρα από μία πλευρά πρέπει να γίνει μεγαλύτερη προσπάθεια να απευθυνθείς στο συναίσθημα, αλλά δεν πρέπει να υποτιμάς τον ορθολογικό τρόπο σκέψης.

  • Rena Skatharoudi

    Με δρακους παλευεις φιλε μου. Χαρά στο κουραγιο σου. Ελαχιστο ποσοστο
    των ανθρωπων εχουν κριτικη σκεψη. Ολοι οι υπολοιποι ειμαστε προβατα που
    αναβελάζουν ανεμελα οτι ακούσουν. 🙂

  • John Smith

    Τί γίνεται όμως εάν εγώ σου πώ ότι έχω αποδείξεις, αλλά εσύ δεν τις βλέπεις;

    Θα φέρεις ίσως άλλους ανθρώπους που θα πουν ότι ούτε αυτοί τις βλέπουν. Θα φέρω και εγώ και οι δικοί μου θα πουν το αντίθετο.

    Είμαι τρελλός; Ίσως, Ίσως πάλι να βλέπω όντως κάτι που δεν μπορούν να το δουν όλοι. Το σίγουρο πάντως είναι ότι δεν μπορείς να αποδείξεις ούτε ότι αυτό που λέω ισχύει ούτε ότι δεν ισχύει. Μπορείς μόνο να αποφασίσεις αν θελεις να το πιστέψεις ή όχι.

    Οπότε έχε καλύτερα το νού σου. Αν είσαι πολύ σίγουρος για την άποψή σου και δεν προσέχεις, μπορεί να σε φάει κάτι που πίστευες ότι δεν υπήρχε. 🙂

    • Imperator Delta

      «Μπορείς μόνο να αποφασίσεις αν θελεις να το πιστέψεις ή όχι.»

      Με τον ίδιο τρόπο που δεν μπορεί να αποδειχθεί η ανυπαρξία, δεν μπορεί να αποδειχθεί και η ύπαρξη (αναφέρομαι σε περιστατικά της λογικής του δράκου πάντα). Άρα το τι ποντάρεις εσυ ότι ισχύει είναι διαφορετικό από το τι οφείλεις να αναγνωρίσεις και να καταλάβεις αν θες να είσαι αντικειμενικός. Και αυτό είναι ότι δεν έχεις αρκετά στοιχεία για να βγαλεις συμπέρασμα με τις ενδείξεις να δείχνουν ότι μάλλον πρόκειται για μουφα.

      • John Smith

        Σωστό. Το θέμα είναι ότι ειδικά σε θέματα πίστης ο καθένας ερμηνεύει τα στοιχεία -που συνήθως είναι τα ίδια για όλους- βάση της δικής του πίστης, δίνοντας μεγαλύτερη βαρύτητα σε αυτά που ταιριάζουν με τη θέση του. Εγώ πιστεύω ότι υπάρχουν δράκοι άρα τονίζω τα στοιχεία υπέρ μου, ο άλλος πιστεύει ότι δεν υπάρχουν άρα τονίζει τις ελλείψεις στα στοιχεία μου.

        Και εκεί συνήθως εστιάζεται και το πρόβλημα: η έλλειψη επαρκών αποδείξεων είναι αρκετή για να είναι κανείς επιφυλακτικός ως προς την πίστη μου, αλλά δεν αρκεί για να την απορρίψει ως λανθασμένη. Είναι άλλο να λες ότι κάτι δεν αποδεικνύεται επιστημονικά και άλλο να λες ότι κάτι είναι λάθος επειδή δεν αποδεικνύεται επιστημονικά. Για να πεις ότι κάτι είναι λάθος πρέπει να έχεις αποδείξεις ότι αυτό που ισχυρίζομαι δεν μπορεί με κανέναν τρόπο να συμβεί. Και το ότι υπάρχουν πιθανώς και άλλες εξηγήσεις για κάτι δεν σημαίνει ότι η δική μου εξήγηση είναι λάθος.

        Νομίζω ότι η τελευταία φράση του κειμένου δείχνει ακριβώς το πνεύμα με το οποίο γίνονται τέτοιες προσπάθειες εκλογίκευσης: «η μόνη λογική προσέγγιση είναι, διστακτικά, να απορρίψετε την ύπαρξη δράκου, να είστε ανοικτοί σε μελλοντικά δεδομένα, και να αναρωτιέστε για πιο λόγο τόσοι πολλοί φαινομενικά λογικοί και νηφάλιοι άνθρωποι μοιράζονται την ίδια παράξενη παραίσθηση». Γιατί όμως η «μόνη λογική προσέγγιση» είναι η δική του; Γιατί ενώ δηλώνει ανοιχτός σε νέα δεδομένα έχει ήδη αποφανθεί για το θέμα χαρακτηρίζοντάς το «παραίσθηση»; Υπάρχουν αποδείξεις για τα όσα λέει; Όχι, υπάρχει μόνο έλλειψη ακλόνητων επιστημονικών αποδείξεων από την αντίθετη μεριά, πράγμα που γι’ αυτόν είναι αρκετό για να απορρίψει πλήρως κάτι που έτσι και αλλιώς εντάσσεται έξω από τα επιστημονικά πλαίσια. Και με αυτό το πνεύμα θα απορρίψει και όλες τις μελλοντικές αποδείξεις που θα του δοθούν, αφού πάντα θα υπάρχει και κάποια άλλη εξήγηση -όσο παράλογη και αν είναι.

        Τελικά και η άποψη «δέχομαι μόνο ότι λέει η επιστήμη» είναι μια μορφή πίστης. Το κακό είναι ότι πολλοί δεν το βλέπουν, και προσπαθούν να παρουσιάσουν τα πιστεύω τους αυτά ως «επιστημονικά» ενώ δεν είναι.

        • Imperator Delta

          Η πίστη στην επιστήμη όμως βασίζεται σε αποδείξεις. Σε οποίο θέμα έχει πάρει σαφή θέση η επιστημονική κοινότητα υπάρχουν και αποδείξεις. Οπότε αυτό είναι κάτι εντελώς δικαιολογημένο.
          Τώρα σε θέματα που δεν έχει παρθεί σαφή θέση, αλλάζει η κατάσταση. Εγώ πχ θέλω να ισχύει η ερμηνεία του Everett αλλά αναγνωρίζω ότι αυτό είναι μία συναισθηματικη επιθυμία. Σε μία συζήτηση δεν το υποστηριζω σαν σιγουρακι. Και εκεί νομίζω ότι βρίσκεται η διάφορα ανάμεσα στην πίστη κάποιου που ξέρει την επιστημονική μέθοδο και κάποιου που απλά πιστεύει γιατί έτσι.

          • John Smith

            «Η πίστη στην επιστήμη όμως βασίζεται σε αποδείξεις». Προφανώς, αρκεί να μην απολυτοποιείται. Η ίδια η επιστήμη ξέρει ότι υπάρχουν όρια στις γνώσεις της, και φροντίζει να αφήνει περιθώριο λάθους ακόμα και σε πράγματα που μοιάζουν 100% αποδεδειγμένα. Και δεν νομίζω ότι υπάρχει τίποτα χειρότερο από αυτόν που -μην καταλαβαίνοντας καν τι είναι επιστήμη- θα πει κάτι του στυλ «η επιστήμη έχει πάντα δίκιο -μετάφραση: ο ένας επιστήμονας με του οποίου τη γνώμη συμφωνώ έχει πάντα δίκιο- και όλες οι άλλες πιθανότητες είναι λάθος» και μετά θα εκτοξεύσει την κοτσάνα του δίχως κανένα έλεος -θυμάσαι φαντάζομαι το ροδόκηπο και τις «επιστημονικές» του αποδείξεις.

  • Alexander Nikolaidis

    Εχω την εντυπωση πως ο μυθος του δρακου γεννηθηκε απο ανθρωπους που βρηκαν οστα δεινοσαύρων.

  • leon06010

    Εμένα πάλι στον πλανήτη μου ζουν κάτι δίποδα βόδια που φτύνουν βλακείες. Κ όλο κ πληθαίνουν… Μπορώ πολύ εύκολα να το αποδείξω

  • Γιαννης β

    Αυτο το βιβλιο θα επρεπε να το εχουν διαβασει ολοι

    • GreekSkeptic

      Μερικοί δεν προλαβαίνουν γιατί διαβάζουν Icke!