Εντοπίζοντας τη χαζομάρα

In Critical Thinking, Άλλα θέματα by Θοδωρής Μαγουλάς22 Comments

Δεν έχει κάτσει ακόμα ο κουρνιαχτός από τις διαμάχες σχετικά με τα εμβόλια και νιώθω την ανάγκη να ανασυγκροτήσω τις σκέψεις μου και να οργανωθώ λίγο.

Έχω παρατηρήσει πως όταν δέχομαι πολλά άστοχα επιχειρήματα και καλούμαι να απαντήσω με λογική είναι θέμα χρόνου να χάσω τη συνοχή των σκέψεών μου και, μετά από αρκετές απαντήσεις, είτε γίνομαι εριστικός είτε ειρωνικός. Ίσως να είναι μια φυσιολογική συμπεριφορά που να πηγάζει από τη κούραση που δημιουργείται όταν πρέπει να πεις δεκάδες φορές κι σε δεκάδες διαφορετικά άτομα πως το γεγονός πως η Μαιρούλα αρρώστησε λίγο καιρό αφού έκανε το εμβόλιο της δεν σημαίνει πως φταίει το εμβόλιο.

Όταν δε αυτή η προσπάθεια συναντάται από πλήρη άρνηση χρήσης λογικής και επιμονή στο ίδιο επιχείρημα μέχρι να τρέξει αίμα από τα μάτια μου, τότε ψυχολογικά αρχίζω να τσακίζω. Συνήθως μετά από τέτοιες περιπέτειες στη χώρα του παραλόγου νιώθω την ανάγκη ή να κάνω διάλειμμα ή να κάνω ένα restart. Ένα τέτοιο restart θα επιχειρήσω να κάνω και σήμερα γράφοντας για ένα από τα πιο σημαντικά εργαλεία που μας άφησε ο τεράστιος Carl Sagan, πριν πεθάνει, στο βιβλίο του The Demon Haunted World: Science as a Candle in the Dark.

Το εργαλείο αυτό λέγεται The Baloney Detection Kit, ή στα Ελληνικά (πολύ ελεύθερη μετάφραση), Πώς Να Εντοπίζεις τη Χαζομάρα.

Ο Sagan μας δίνει τη δυνατότητα, με μερικά απλά βήματα να μπορέσουμε να διακρίνουμε ποια ιδέα είναι σωστή και αξίζει να υιοθετήσουμε και ποια όχι και πρέπει να απορριφθεί. Ας τα πάρουμε λοιπόν από την αρχή.

  1. Όποτε είναι δυνατόν πρέπει να υπάρχει ανεξάρτητη επιβεβαίωση των στοιχείων. Δηλαδή η επιβεβαίωση να γίνεται από κάποιον που δεν έχει να χάσει ή να κερδίσει.
  2. Να ενθαρρύνουμε τη συζήτηση των απόψεων από όλα τα ενδιαφερόμενα μέλη και από τις δύο πλευρές, συμφωνούντες και διαφωνούντες.
  3. Το επιχείρημα “της αυθεντίας” είναι λάθος. Πολλές αυθεντίες έχουν κάνει λάθος πολλές φορές και το γεγονός πως μια αυθεντία παίρνει τη μία ή την άλλη θέση σε καμία περίπτωση δεν αρκεί για να κλείσει το ζήτημα. Είναι προτιμότερο να βασιζόμαστε στη συλλογική άποψη των ειδικών όπως αυτή εκφράζεται μέσα από την επιστημονική διαδικασία του peer review (δηλαδή η εξέταση των στοιχείων από άλλους επιστήμονες)
  4. Προκειμένου να εξηγήσουμε ένα φαινόμενο είναι καλό να φτιάξουμε περισσότερες από μία υποθέσεις και να σκεφτούμε όλους τους τρόπους με τους οποίους το φαινόμενο μπορεί να εξηγηθεί. Το επόμενο βήμα είναι να σκεφτούμε ελέγχους, τεστ, ώστε να δείξουμε πως αυτές οι υποθέσεις είναι λάθος. Μετά από αυτό το ξεκαθάρισμα, η υπόθεση που έχει μείνει έχει περισσότερες πιθανότητες να είναι η σωστή και σίγουρα είναι πιο λογικό από το να υιοθετήσεις τη πρώτη υπόθεση που θα έρθει στο μυαλό σου.
  5. Μη κολλήσουμε σε μια υπόθεση απλώς και μόνο επειδή είναι δική μας ιδέα.  Ας σκεφτούμε ειλικρινά τί μπορεί να έχουμε σκεφτεί λάθος. Αν δεν το κάνουμε εμείς θα το κάνουν οι άλλοι.
  6. Να ποσοτικοποιούμε! Αν σε αυτό που προσπαθούμε να εξηγήσουμε μπορεί να δοθεί με έναν αριθμό που να το ορίζει, να το κάνουμε, θα μας βοηθήσει να ιεραρχήσουμε τις υποθέσεις μας. Οτιδήποτε είναι βασισμένο στην ποιότητα και όχι την ποσότητα είναι ασαφές και δεν θα μας βοηθήσει στο να βρούμε την απάντηση και είναι ανοιχτό σε πολλές ερμηνείες.
  7. Αν υπάρχει μια λίστα επιχειρημάτων, τότε όλοι οι κρίκοι πρέπει να είναι λογικοί και να λειτουργούν και όχι μόνο οι περισσότεροι.
  8. Το ξυράφι του Όκαμ. Ο κανόνας που μας ωθεί, όταν έχουμε δύο υποθέσεις που εξηγούν τα δεδομένα μας το ίδιο καλά, να επιλέξουμε την πιο απλή.
  9. Πάντα να αναρωτιόμαστε αν η υπόθεσή μας μπορεί να ελεγχθεί και να διαψευσθεί. Αν δεν μπορεί τότε μάλλον δεν αξίζει και πολλά. Αν οι πληροφορίες που χρειάζόμαστε να έχεις για να εξηγήσεις ένα φυσικό φαινόμενο, δεν μπορούν να έρθουν από τη φύση (παραφυσικές), τότε δεν μπορείς να ελέγξεις την υπόθεση και να τη διαψεύσεις.

Αυτά τα βήματα δεν είναι μόνο για επιστήμονες, αλλά για όλους μας. Όταν βλέπουμε ένα φως στον ουρανό και δεν ξέρουμε τί είναι, μπορούμε να τα χρησιμοποιήσουμε για να προσπαθήσουμε να καταλήξουμε σε ένα συμπέρασμα. Όταν κάποιος μας λέει πως ξέρει την αλήθεια για κάτι και μας δίνει μια εξήγηση, μπορούμε να την αξιολογήσουμε.

Δεν λέω πως είναι εύκολο. Σαν άνθρωποι μας βολεύει να πάρουμε τη πρώτη υπόθεση που θα βρεθεί και να προχωρήσουμε. Είναι ο εύκολος δρόμος, αυτός που χρειάζεται λιγότερη νοητική προσπάθεια. Αλλά δεν είναι πάντα η σωστή.

Αλλά σε τί διαφέρουμε από αυτούς που κατηγορούμε πως πουλάνε φόβο και αμάθεια, αν εμείς δεν διαφέρουμε σε αυτά τα βασικά χαρακτηριστικά; Πως θα ξεπεράσουμε τις ιδεολογίες για να σταθούμε στα γεγονότα.

Θέλει δουλειά, ξέρω, αλλά γίνεται και μετά μπορούμε να διώξουμε το βάρος των ιδεολογιών και των δεισιδαιμονιών από πάνω μας. Το συναίσθημα είναι απελευθερωτικό. Το προτείνω ανεπιφύλακτα.

Greek Skeptic

carlsagan

Θοδωρής Μαγουλάς

Θοδωρής Μαγουλάς

Αρθρογράφος - Ερευνητής
Θοδωρής Μαγουλάς

Latest posts by Θοδωρής Μαγουλάς (see all)

  • John Smith

    Τη στιγμή που ανακατεύεις ότι να ‘ναι χωρίς να μπορείς να ξεχωρίσεις τι είναι διδασκαλία της Εκκλησίας και τι όχι το να έχεις και ύφος από πάνω αυτό που κάνεις δεν είναι απλά λάθος, είναι θράσος. Και το να επιμένεις να βρίζεις και να ειρωνεύεσαι κάτι που -όπως λες- το θεωρείς ψέμα δείχνει αυτό που είπα: όχι μόνο ξέρεις ότι είναι αλήθεια αλλά σε ενοχλεί τόσο που πρέπει να κάνεις κάτι για να νιώσεις καλά.

    Όταν θα μεγαλώσεις και θα είσαι έτοιμος για σοβαρό διάλογο πες το μου. Μέχρι τότε βρες αλλού να βγάζεις τα εσώψυχά σου.

    • Μιχάλης

      Ούτε βρίζω, ούτε ειρωνεύομαι. Η απόψή μου είναι αυτή για την μεταφυσική.
      Δηλαδή, για την κατάσταση εκείνη που δήθεν μου τάχα καταρρέει όλος ο φυσικός κόσμος και οι νόμοι που διέπουν το σύμπαν, και αναδύεται, δήθεν μου τάχα ξανά, το …θαύμα…
      Δεν θέλω να προσβάλλω το ιερό κανενός. Αλλά και κανένας δεν θα μου απαγορεύσει το δικαίωμα στην κριτική σκέψη. Στην μέθοδο. Τον πειραματισμό. Την απόδειξη. Τα συμπεράσματα.

      • John Smith

        Εφόσον πρόκειται για κριτική σκέψη, τότε οφείλεις να μπορείς να την εκφράσεις χωρίς εμπαθείς χαρακτηρισμούς του τύπου «ιστοριούλες που έγραψαν μερικοί κανάγιες». Το να πεις «δεν πιστεύω κάτι γιατί δεν το βρίσκω λογικό» έχει μεγάλη διαφορά από το να μιλήσεις προσβλητικά γι’ αυτό.

        Το βασικό σου λάθος είναι ότι -πιθανώς ασυναίσθητα- κρίνεις την πίστη του άλλου με βάση όχι τη λογική αλλά τη δική σου πίστη. Επιστημονικά καμιά πίστη δεν είναι λογική, ούτε καν η απόλυτη πίστη στην επιστήμη. Η επιστήμη έχει όρια, τα γνωρίζει και όταν φτάσει σ’ αυτά σταματάει. Άρα για να κρίνεις την πίστη του άλλου ως λανθασμένη αναγκαστικά θα βασιστείς στα δικά σου αναπόδεικτα πιστεύω, αφού δεν υπάρχουν επιστημονικές αποδείξεις που να δικαιώνουν τη θέση σου. Οφείλεις λοιπόν να σεβαστείς τον άλλο, όπως αυτός σέβεται εσένα και δεν μιλάει υποτιμητικά για τα όσα πιστεύεις.

        • Μιχάλης

          Μα. Αυτή είναι η άποψή μου. Μέσα σε μία ανθρωπότητα, όπου ο αναλφαβητισμός και οι δεισιδαιμονίες ήταν τα κυρίαρχα στοιχεία του. Εκεί. Όπου ο άνθρωπος καίγονταν στην πυρά, επειδή υποστήριζε ότι η γη είναι στρογγυλή. Μετά την αναγέννηση, τον διαφωτισμό, την Γαλλική επανάσταση και την σύνταξη του περίφημου κειμένου για τα δικαιώματα του ανθρώπου, φτάσαμε στο σημείο να αναρωτιόμαστε – και δικαίως – για τους φανταστικούς Θεούς. Που δεν έχουν αποδείξει, ακόμα, την ύπαρξή τους.
          Μπουρδέλο η κατάσταση. Πείνα, παιδιά να πεθαίνουν από υποσιτισμό. Από βομβαρδισμούς. Από έλλειψη καθαρού νερού και εμβολίων.
          Αν αυτός ο δήθεν μου τάχα θεός παρουσιάζεται παντοδύναμος. Εμένα δεν με έχει πείσει.
          Αλλά. Ακόμα και αν είναι παντοδύναμος και επιτρέπει αυτό το χάλι. Τότε μόνο μία εξήγηση υπάρχει. Αυτός ο Θεός, είναι σαδιστής…
          Καλή χρονιά, και χαιρέτα μας τον πλάτανο.

          • John Smith

            «Εκεί. Όπου ο άνθρωπος καίγονταν στην πυρά, επειδή υποστήριζε ότι η γη είναι στρογγυλή». Καταλαβαίνεις τώρα γιατί σου λέω ότι κατηγορείς την Εκκλησία για πράγματα που δεν έκανε, επειδή δεν γνωρίζεις τις διαφορές μεταξύ Εκκλησίας και παπισμού;

            Επίσης, αυτό που σου είπα δεν είναι να πιστέψεις με το ζόρι. Σου είπα να μην εκφράζεις την άποψή σου με προσβλητικό για τον άλλο τρόπο. Δε νομίζω ότι δεν καταλαβαίνεις τη διαφορά.

  • John Smith

    «Αυτόματα αποκτώ το δικαίωμα να τα χαρακτηρίσω φθηνά παραμυθάκια προς κατανάλωση». Λάθος. Το μόνο δικαίωμα που έχεις είναι το να μην το ενστερνιστείς. Το να το ειρωνευτείς -και μάλιστα με αισχρό τρόπο- απλά δείχνει ότι αισθάνεσαι ανασφαλής και ότι προσπαθείς να πείσεις τον εαυτό σου ότι έχεις δίκιο. Ποιον άλλο λόγο θα είχες άλλωστε, τη στιγμή που ούτε θα πείσεις κάποιον να δεχτεί τη θέση σου βρίζοντας τη δική του, ούτε προσφέρεις κάποιο επιχείρημα υπέρ της θέσης σου, ούτε θα έπρεπε -αν όντως το θεωρούσες παραμύθι- να σε νοιάζει τόσο ώστε να βρίσεις;

    Όσο για αποδείξεις, εξαρτάται τι αποδείξεις ζητάς. Αν ζητάς επιστημονικές αποδείξεις προφανώς και το καλύτερο που μπορώ να σου δώσω είναι τα γεγονότα που η επιστήμη αδυνατεί να εξηγήσει. Αυτό όμως δεν κάνει αυτόματα τη θέση σου σωστή. Για να έχεις εσύ δίκιο δεν αρκεί να μην μπορώ εγώ να αποδείξω ότι έχω, καθώς ούτε εσύ μπορείς να αποδείξεις τη δική σου εξήγηση για όσα η επιστήμη δεν έχει απάντηση. Άρα μήπως τελικά κάνεις τον άνετο ενώ δε σε παίρνει;

  • John Smith

    Πρόσεξε όμως το εξής: λες ότι έχουμε στοιχεία που όλα μαζί δίνουν μια εικόνα, η οποία όμως δεν επαληθεύεται. Η εξέλιξη των ειδών επαληθεύεται όπως λες στο εργαστήριο, γι’ αυτό και δεν αμφισβητείται. Το κομμάτι όμως που αφορά τον κοινό πρόγονο δεν επαληθεύεται, καθώς ούτε πειράματα μπορούν να γίνουν ούτε έχει βρεθεί κάτι σχετικό. Αυτό που μας δίνουν τα στοιχεία είναι ένα περίγραμμα, αλλά το τι υπάρχει μέσα παραμένει απλά εικασία. Αν ξεκινήσει κανείς από την εικασία αυτή και διαλέξει τα στοιχεία του περιγράμματος που ταιριάζουν μπορεί να μοιάζει ότι έχει δίκιο, αλλά και πάλι δεν μπορεί να είναι σίγουρος ότι διάλεξε τα σωστά στοιχεία ή ότι όντως του δείχνουν μόνο αυτό που υποθέτει.

    Όσο για την ομοιοπαθητική -που για αποφυγή παρεξηγήσεων φυσικά και δεν τη θεωρώ σοβαρή- την φέρνω απλά σαν αντιπαράδειγμα επειδή η λογική των υποστηρικτών της μοιάζει σε μεγάλο βαθμό με τη λογική που περιέγραψα: δεν μπορούν να αποδείξουν επιστημονικά τους ισχυρισμούς τους αλλά βασίζονται σε «στοιχεία» που μαζεύουν δεξιά και αριστερά, πότε επικαλούμενοι τυχαίες περιπτώσεις άσχετες μεταξύ τους, πότε επικαλούμενοι ψεύτικες έρευνες και πότε κολλώντας πάνω στις πρακτικές τους πραγματικές επιστημονικές θεωρίες με τη λογική ότι «μοιάζουν», άρα η επιστήμη τους δικαιώνει. Ταυτόχρονα αδυνατούν να δεχτούν ότι υπάρχουν και άλλοι λόγοι για τις περιπτώσεις «επιτυχίας» τους πέρα από το ότι οι μέθοδοί τους «δουλεύουν». Εάν κανείς δει τα πράγματα έτσι, η ομοιοπαθητική μοιάζει όντως να είναι επιστήμη και ότι δεν συμφωνεί είναι «λάθος», «φανατισμός», «άρνηση των επιστημονικών αποδείξεων» κλπ κλπ.

    • Φοβάμαι πως δεν καταλαβαίνεις την θεωρίς της εξέλιξης και εγώ δεν είμαι ο καταλληλότερος να την εξηγήσω. Προτείνω το Why Evolution is True του Jerry Coyne. Θα λύσει όλες τις απορρίες σου.

  • John Smith

    «Είναι προτιμότερο να βασιζόμαστε στη συλλογική άποψη των ειδικών». Τι γίνεται όμως όταν μια θεωρία δεν επιβεβαιώνεται 100% αλλά γίνεται αποδεκτή απλά επειδή δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή κάποια καλύτερη; Τελικά καταλήγουμε πάλι στο ότι η επιστήμη επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες πέρα από τα στοιχεία που έχει, και ένας από αυτούς -πιστεύω ο βασικότερος- είναι τα προσωπικά πιστεύω των επιστημόνων που τελικά θα καθορίσουν το «τι μας δείχνουν τα στοιχεία».

    • Μιχάλης

      Διότι, την στιγμή που θα εμφανιστεί μία περισσότερο αξιόπιστη θεωρία, θα αντικαταστήσει την προηγούμενη. Αυτό γράφει και ο Σάγκαν. Δεν υπάρχει μία και μοναδική αλήθεια. Ούτε ιδέες, στάσεις ζωής, θρησκείες κλπ. που δείχνουν έναν και μοναδικό δρόμο. Προβληματιστείτε και με ποιοτική καχυποψία, αμφισβητείστε τις εύκολες λύσεις. +

      • John Smith

        Να στο θέσω ίσως καλύτερα με δυο παραδείγματα:

        Η θεωρία του κοινού προγόνου. Η επιστημονική κοινότητα τείνει προς την υποστήριξη της θεωρίας αυτής, παρά το γεγονός ότι η σαφής απόδειξή της -ο κοινός πρόγονος- δεν έχει ανακαλυφθεί. Η άποψη είναι ότι «θα επιβεβαιωθούμε στο μέλλον».

        Η ομοιοπαθητική. Η επιστημονική κοινότητα αρνείται ότι η ομοιοπαθητική έχει επιστημονική βάση, επειδή δεν υπάρχει καμία σαφής απόδειξη ότι η ομοιοπαθητική δουλεύει όπως ισχυρίζεται. Εδώ η άποψη «θα επιβεβαιωθούμε στο μέλλον» προέρχεται από την αντίπαλη πλευρά και απορρίπτεται από την επιστήμη.

        Και στις δύο περιπτώσεις υπάρχει έλλειψη βασικών στοιχείων. Και στις δύο περιπτώσεις υπάρχουν επιστήμονες υπέρ και επιστήμονες κατά. Τι είναι τελικά αυτό που κάνει την επιστημονική κοινότητα να δέχεται τη μία περίπτωση και να απορρίπτει την άλλη;

        • Θοδωρής Μαγουλάς

          Κάνεις λάθος. Για τη πρώτη θεωρία (εδώ χρησιμοποιώ τη λέξη με την επιστημονική έννοια και όχι ως «κάτι που σκέφτηκα το πρωί όταν βγήκα από το μπάνιο»), υπάρχουν πάρα πολλά επιστημονικά δεδομένα που την υποστηρίζουν και οποιαδήποτε αλλαγή γίνει σε αυτή δεν θα είναι συγκλονιστική αλλά σε λεπτομέρειες.
          Για τη δεύτερη, την ομοιοπαθητική, μετά από σχεδόν 200 χρόνια που τη χρησιμοποιούμε, δεν έχουν παρουσιαστεί καθόλου πειστικές απαντήσεις για τη λειτουργία της αλλά ούτε και για την αποτελεσματικότητά της.
          Στη πρώτη περίπτωση οι επιστήμονες είναι επιφυλακτικοί για νέα στοιχεία που θα καλύψουν κάποια κενά (όχι όμως βασικά κενά, όπως λες), ενώ στη δεύτερη όπου υπάρχουν βασικά κενά, απλώς δεν έχουμε τίποτα που να δείχνει πως οι ισχυρισμοί της έχουν βάση.
          Συνεπώς η σύγκρισή σου είναι λανθασμένη διότι οι δύο θεωρίες (η ομοιοπαθητική δεν είναι θεωρία με την επιστημονική έννοια) στηρίζονται από εντελώς διαφορετικό αριθμό στοιχείων. Η πρώτη από τεράστιο πλήθος, η δεύτερη από κανένα.

        • Κάνεις λάθος στο συγκεκριμένο.
          Η θεωρία της εξέλιξης (εδώ χρησιμοποιώ τη λέξη θεωρία με την επιστημονική έννοια και όχι με την άλλη που λέει «σκέφτηκα κάτι βγαίνοντας από το μπάνιο το πρωί») στηρίζεται από ένα εντυπωσιακά μέγάλο αριθμό αποδείξεων. Ότι αλλαγή προκύψει θα είναι σε λεπτομέρειες και όχι στη βασική ιδέα της.
          Αντιθέτως η ομοιοπαθητική δεν στηρίζεται σε τίποτα απολύτως, οπότε, αν όντως βρεθούν επιστημονικές αποδείξεις πως η ομοιοπαθητική έχει αποτέλεσμα, θα πρόκειται για τεράστια ανακάλυψη μιας και θα πρέπει να αναθεωρήσουμε πολλά από όσα ξέρουμε για φυσική, χημεία αλλά και τον τρόπο που γνωρίζουμε πως δουλεύει ο κόσμος γύρω μας.
          Για τη πρώτη θεωρία λοιπόν έχουμε πάρα πολλές αποδείξεις, ενώ για τη δεύτερη (η ομοιοπαθητική δεν είναι θεωρία με την επιστημονική έννοια), δεν έχουμε τίποτα.
          Δεν υπάρχει «έλλειψη βασικών στοιχείων» όπως λες για τη πρώτη, αλλά σίγουρα υπάρχει για τη δεύτερη. Αυτό εξηγεί το ότι η επιστημονική κοινότητα αποδέχεται τη πρώτη ενώ απορρίπτει τη δεύτερη.
          Επίζω να βοήθησα.

          • John Smith

            Αυτό ακριβώς είναι που προσπαθώ να τονίσω: το «στη μία περίπτωση έχουμε πολλές εξηγήσεις ενώ στην άλλη όχι» δεν είναι τόσο απόλυτο.

            Και στις δύο περιπτώσεις έχουμε στοιχεία -απολιθώματα και γενετικές ομοιότητες στην πρώτη περίπτωση, τυχαίες περιπτώσεις «θεραπείας» στην άλλη- που, ερμηνευόμενα με συγκεκριμένο τρόπο, οδηγούν στο συμπέρασμα ότι οι θεωρίες είναι σωστές. Αυτό όμως που λείπει και στις δύο είναι τα αδιάσειστα στοιχεία -στο μεν κοινό πρόγονο ο πρόγονος αυτός, στη δε ομοιοπαθητική η πειραματική επαλήθευση. Και από τη στιγμή που δεν μπορεί να γίνει επαλήθευση σε καμιά από τις δύο περιπτώσεις δεν μπορούμε να πούμε απόλυτα αν είναι σωστές ή όχι. Άρα, τη στιγμή που καμιά από τις δύο δεν μπορεί να επαληθευτεί, τι είναι αυτό που προσανατολίζει τους επιστήμονες στο να δεχτούν τη μία αλλά όχι την άλλη αν όχι η προσωπική τους άποψη;

        • Μιχάλης

          Δεν έγραψα κάτι διαφορετικό. Προφανώς κάτι που θεωρείται σαν καλύτερη επιβεβαίωση, αναιρεί την προηγούμενη σκέψη, και ούτω καθ εξής.
          Τσαρλατάνοι υπάρχουν σε κάθε χώρο. Θυμήσου την περίπτωση της φραπελιάς, και παλιότερα του νερού του Καματερού.
          Αλλά, τουλάχιστον, η (ας την ονομάσουμε έτσι) σχετικά σοβαρή επιστημονική κοινότητα, δεν στηρίζεται σε …νομοτέλειες για κρίνους που μαμάνε, θάλασσες που ανοίγουν στα δύο, και δημιουργία του κόσμου σε έξι μέρες. Σε φθηνά παραμυθάκια δηλαδή, που γράφτηκαν πριν από τρεις και δύο χιλιάδες χρόνια αντίστοιχα.
          Σε άλλο πεδίο σχολιασμού, είχα διαβάσει απάντηση ως προς την θεωρία της μεγάλης έκρηξης, για το αν ήμουν παρών την ώρα που συνέβαινε…

          • John Smith

            Η επιστημονική κοινότητα καλά κάνει και δεν βασίζεται σε πράγματα έξω από τη σφαίρα του φυσικού, εφόσον αυτό που μελετά είναι ο φυσικός κόσμος. Αυτό δε σημαίνει αυτόματα ότι κάτι που η επιστήμη δεν κατανοεί είναι αυτόματα λανθασμένο. Το θέμα είναι να μην προσπαθεί κανείς να ονομάσει επιστήμη κάτι που κινείται στο χώρο του υπερφυσικού.

            Να σου κάνω όμως και μερικές καλοπροαίρετες παρατηρήσεις: το ότι δεν πιστεύεις ορισμένα πράγματα δεν είναι λόγος να μιλάς υποτιμητικά γι’ αυτά. Είναι διαφορετικό το να μπορείς να αποδείξεις επιστημονικά ότι κάτι είναι λάθος με το να μην έχεις επιστημονικές αποδείξεις ούτε υπέρ ούτε κατά. Το να ονομάζεις κάτι «φθηνό παραμυθάκι» απλά επειδή δε συμφωνείς δεν είναι σωστός τρόπος διαλόγου.

  • Pingback: Αυτή είναι η απόδειξη για την ύπαρξη εξωγήινης ζωής! (δε νομίζω…) | ELLINIKA HOAXES()

  • KOSTAS

    μη στεναχωριεσε,ο μισθος να πεφτει κι ολα καλα!

  • Dionysios Fontoulis

    O Μέγας και αξέχαστος Carl! Τι υπέροχος δάσκαλος! Τι εκπληκτικός αστρονόμος! Τι σπουδαίος επιστήμονας!

  • george

    φιλε προσφερεις εργο. ειλικρινα!

  • Andreas Zourdos

    Το Demon Haunted World είναι έπος!

  • Chronis

    Καταπληκτικό βιβλίο.