Πιστεύετε στις θεωρίες συνωμοσίας;

In Θέματα για προβληματισμό, Συνωμοσιολογίες by Γιώργος Γιώτης6 Comments

aa-conspiracy-theory-aliens-reading-newspaper

Μια απαραίτητη παράμετρος για τη διατήρηση της αυτοεκτίμησης είναι η αίσθηση του ελέγχου, η ουτοπία ότι μπορούμε να καθορίζουμε τα γεγονότα που συμβαίνουν ή τουλάχιστον να τα εντάσσουμε σε ένα ερμηνευτικό πλαίσιο, σε μια φιλοσοφία ή κοσμοθεωρία.

Η ανάγκη αυτή είναι τόσο μεγάλη, που τις περισσότερες φορές κατηγοριοποιούμε ερεθίσματα, ώστε να τα εξηγούμε συλλήβδην, αποδίδοντάς τους γενικές ιδιότητες, που ναι μεν αποκρύπτουν τη λεπτομέρεια, αλλά ομαδοποιημένα καθώς είναι, παρέχουν ευκολότερη αποκρυπτογράφηση του περιβάλλοντος, των αντιδράσεων, των συμπεριφορών. Μερικές φορές αυτή η διαδικασία αποτελεί την απαρχή των προκαταλήψεων, των στερεοτύπων, ακόμα και του ρατσισμού.

Ζούμε, λοιπόν, επιδιώκοντας να διατηρήσουμε τις σταθερές τις ζωής μας, να αποφύγουμε τα παράδοξα, αναπάντεχα γεγονότα, να καταφύγουμε στην αυθεντία, στο μεταφυσικό, στην πίστη, όπως ακριβώς και οι πρόγονοί μας.

man in trashcan

Οι θεωρίες συνωμοσίας, οι τόσο διαδεδομένες ανά τους αιώνες, έχουν απήχηση σε λαούς και άτομα με ορισμένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά:

Η αντίληψη του ελέγχου αποδίδεται σε εξωτερικά, πέρα από τον εαυτό γεγονότα, στο θεϊκό, στην αστρολογία, στη μοίρα. Ειδικά σε περιόδους κρίσεως η πεποίθηση αυτή επιτείνεται. Η αιτιολογία, όσο απίστευτη κι αν φαντάζει, είναι καλύτερη από την ανεξέλεγκτη τυχαιότητα.

Τα άτομα που ενστερνίζονται ανάλογες θεωρήσεις έχουν την τάση να τις πιστεύουν, ακόμα κι αν η μία με την άλλη αυτοαναιρούνται.

Οι θεωρίες συνωμοσίας δεν χρειάζονται λογικά επιχειρήματα, αντιστέκονται στην απόδειξη και πολύ χειρότερα, αντιστρέφουν την επιχειρηματολογία προς δικό τους όφελος.

Αυτοί που θα δεχθούν μία θεωρία συνωμοσίας ως αληθινή τείνουν να πιστεύουν και τις υπόλοιπες, που της μοιάζουν
Οι λάτρεις τους τις παρουσιάζουν ως μυστικό, που η κατοχή του τους καθιστά μύστες μιας ξεχωριστής αλήθειας.

Διαδίδονται με την ταχύτητα και επιμονή αστικών και μη μύθων.

Κάθε νέα ένδειξη ή γεγονός εντάσσεται στην διαλεκτική υπέρ της θεωρίας

Επιρρεπείς στην αποδοχή παρόμοιων εφευρημάτων είναι όσοι εύκολα κλίνουν υπέρ ακραίων πολιτικών τοποθετήσεων.

Οι κάτοχοι συνωμοτικών μυστικών σταδιακά αγνοούν κάθε ενάντια απόδειξη και αυξάνουν τον αριθμό όσων εμπλέκονται σε αυτές.

Η ευφυΐα δε συσχετίζεται με την υιοθέτηση των θεωριών ούτε κάποια κοινωνική ομάδα είναι ιδιαίτερα ευάλωτη σε αυτές.

Όσο πιο συγκεντρωτική είναι η εξουσία και όσο η πληροφορία φιλτράρεται προς τους πολίτες από μία ελίτ δημοσιογράφων, πολιτικών, παραγόντων, τόσο τα στοιχεία που φτάνουν στο κοινό είναι ασαφή, ελλειμματικά αμφισβητήσιμα, θολά και ευαίσθητα σε πολλαπλές ερμηνείες.

Η έλλειψη συμμετοχικότητας ενός λαού στα πολιτικά δρώμενα είναι κριτήριο της έκτασης, που θα λάβουν οι θεωρίες συνωμοσίας.

Η πίστη πως η ιστορία καθορίζεται από συνωμοτικές δυνάμεις, οι οποίες κινούν τα νήματα διαχρονικά, βασίζεται στην προαιώνια αντίληψη της μάχης του καλού με το κακό.

Οι συνωμοτικές θεωρίες ενισχύονται από τα ΜΜΕ με έμμεσο ή άμεσο τρόπο.

072111tinfoilhats

Σε ορισμένες περιπτώσεις ταυτίζονται με παρανοειδείς καταστάσεις, συλλογικές ή ατομικές και με τη μαγική σκέψη με τη διαφορά ότι συγκεκριμένα πολιτικά γεγονότα πυροδοτούν τέτοιες ερμηνείες και όχι όλα χωρίς διάκριση. Επομένως, η προγενέστερη ιδεολογία μπορεί να αποτελεί κριτήριο για την προδιάθεση σε ορισμένου τύπου θεωρίες.
Τέλος, οι θεωρίες συνωμοσίας σπάνια διακυβεύουν ένα πολιτικό σύστημα, αλλά αντίθετα το ευνοούν, επειδή οι δαιμόνιες δυνάμεις, στις οποίες αποδίδονται οι αιτίες της κρίσης, είναι πέρα από τον ανθρώπινο έλεγχο και επομένως δύσκολα αλλάζουν με επαναστατική-ανατρεπτική δράση.

Ευστράτιος Παπάνης, Επίκουρος Καθηγητής Κοινωνιολογίας Πανεπιστημίου Αιγαίου – linkedin.com

by antichainletter

 

  • Κωστής Σταμούλης

    Νομίζω πως όλες (ή αν μη τι άλλο οι περισσότερες) θεωρίες συνωμοσίας χάνουν κάθε ίχνος αξιοπιστίας αν σκεφτεί κανείς πως το κυριότερο ίσως χαρακτηριστικό μιας συνωμοσίας είναι η μυστικότητα.Όλες οι θεωρίες συνωμοσίας εμπλέκουν εκατοντάδες ή και χιλιάδες άτομα στο <> με αποτέλεσμα η πιθανότητα να κάνει κάποιος κάποιο λάθος,ή να σπάσει και να τα βγάλει όλα στη φόρα,να εκτοξεύεται.Σύμφωνα όμως με τους συνωμοσιολόγους, τα σχέδια του εκάστοτε λόμπι λειτουργούν στην εντέλεια,κάτι που προφανώς δεν μπορεί να ισχύει.Ο άνθρωπος είναι ενα απίστευτα ατελές ον και ο κόσμος που ζούμε βουτηγμένος στην τυχαιότητα.

  • Γιώργος Μεταξάς

    Υπάρχουν και αυτοί που έχουν κάνει τη συνομωσιολογία επάγγελμα, δηλ βιβλία, περιοδικά, διαλέξεις, και έχουν κάθε λόγο να τη συντηρούν και να τη διαδίδουν.

  • Kritmanen

    Συμφωνώ με τις απόψεις του άρθρου, θεωρώ όμως ότι η κύρια αιτία που ένας άνθρωπος ασπάζεται μια θεωρία συνομωσίας είναι η αδυναμία του να δεχτεί τη σκληρή πραγματκότητα και η ανάγκη του να νοιώσει ελπίδα μέσα από τη διαστρεβλωμένη έκδοσή της. Τυπικό παράδειγμα οι συμπολίτες μας που πιστεύουν ότι Εβραίοι και Μασόνοι προσπαθούν να εξαφανίσουν το ελληνικό γένος. Αποφεύγουν να κοιταχτούν στον καθρέπτη και να διαπιστώσουν πόσο κακό έκαναν (κάναμε) οι ίδιοι στην Ελλάδα, πόσο ασήμαντη έχει καταντήσει αυτή η μικρή χώρα και τοποθετούν έναν αόρατο εχθρό σαν καβαφικούς βάρβαρους που φταίει για όλα. Με αυτό τον τρόπο ανυψώνουν οι ίδιοι το ηθικό τους ,αφού όποιος έχει τόσο ισχυρούς εχθρούς είναι σίγουρα εξίσου ισχυρός και δημιουργούν μία ψευδή ελπίδα ότι προφανώς αφού δε μας εξαφάνισαν ακόμη οι ισχυροί ,σίγουρα πρέπει να είμαστε ακόμη πιο ισχυροί εμείς. Όπως γράφει και ο Κωνσταντίνος τέτοιες θεωρίες χαίρουν αποδοχής σε άτομα αμόρφωτα ,προσκολλημένα στη θρησκεία και τις παραδόσεις που έχουν συνηθίσει να μη χρησιμοποιούν τη λογική επαγωγή. Το ότι θα βρεις πτυχιούχους μεσοαστούς να αγοράζουν μαγνήτες για την εξοικονόμηση καυσίμου ή βελτιωτικά συνημιτόνου για τις πρίζες τους ελπίζοντας να κάνουν οικονομία, οφείτελεται στο γεγονός ότι αυτοί οι άνθρωποι είναι εξειδικευμένοι στο αντικείμενο σπουδών τους ,στερούνται όμως μόρφωσης.

    • John Smith

      Αν και συμφωνώ στα περισσότερα, νομίζω ότι η άποψη ότι πρόκειται για «άτομα αμόρφωτα, προσκολλημένα στη θρησκεία και τις παραδόσεις» δεν ισχύει. Μάλλον συμβαίνει το αντίθετο: επειδή ακριβώς τους λείπει η σταθερότητα και η ασφάλεια που προσφέρουν η Εκκλησία και οι παραδόσεις, καταλήγουν να βλέπουν παντού εχθρούς που τους επιβουλεύουνται και ψάχνουν να βρουν προστασία σε κάθε πιθανή λύση που θα τους προσφέρει κάποιος. Ουσιαστικά επειδή δεν έχουν σταθερή πίστη πιστεύουν ότι να ‘ναι. Και η μόρφωση παίζει ελάχιστο ρόλο σε μια τέτοια περίπτωση.

  • Konstantinos

    Καλή σύνοψη γενικά, αν και σε κάποια σημεία θέλει διευκρίνιση ή καλύτερη διατύπωση.

    Για παράδειγμα το «αντιστρέφουν την επιχειρηματολογία προς δικό τους όφελος.» πρέπει να συμπληρωθεί ότι συμβαίνει με τη χρήση λογικής πλάνης.

    Επίσης, οι δικές μου ενδείξεις είναι ότι η φράση «Η ευφυΐα δε συσχετίζεται με την υιοθέτηση των θεωριών ούτε κάποια κοινωνική ομάδα είναι ιδιαίτερα ευάλωτη σε αυτές.» δεν ισχύει, ενώ είμαι σίγουρος ότι το μορφωτικό επίπεδο παίζει καθοριστικό ρόλο στην υιοθέτηση ή απόρριψη αυτών των θεωριών.

    • John Smith

      Δεν θα έλεγα ότι είναι λογική πλάνη. Απλά κάποια στιγμή φτάνει κανείς σε ένα σημείο που δεν υπάρχουν πλέον σαφή επιχειρήματα υπέρ της μιας ή της άλλης πλευράς, οπότε ο καθένας βλέπει αυτό που θέλει να δει βασιζόμενος στα ίδια στοιχεία με αυτόν που βλέπει το αντίθετο.

      Το θέμα της μόρφωσης παίζει μάλλον μικρό ρόλο στο όλο θέμα. Σίγουρα ένας αμόρφωτος άνθρωπος μπορεί να πέσει πιο εύκολα θύμα εξαπάτησης, αλλά οι θεωρίες αυτές δεν είναι απλές απάτες. Είναι σχεδιασμένες με τρόπο που να σε πείθει ότι ανακάλυψες την «αλήθεια» μόνος σου, και αυτή είναι μια παγίδα στην οποία πέφτουν εξίσου μορφωμένοι και αμόρφωτοι.