Γιατί η Ιστορία βοηθά στην κριτική σκέψη;

In Critical Thinking, Θέματα για προβληματισμό by Σπύρος Αυγερινόπουλος6 Comments

Πριν από μερικές μέρες μέρες έγραψα το 11ο άρθρο μου στα ελληνικά hoaxes, το οποίο μπορώ να πω ήθελα να είναι κείμενο – αφιέρωμα στην επιστήμη της ιστορίας και τα οφέλη τα οποία μπορεί να μας προσφέρει. Δυστυχώς όμως μέτρησα λάθος και νομίζοντας πως γράφω το 10ο κείμενό, μου έγραφα το 11ο (καταραμένα νεφελίμ).

herodotusbust

Λάτρης της ιστορίας παρατήρησα πριν λίγες βδομάδες κάτι το οποίο μου προξένησε το ενδιαφέρον. Ήταν μια συνωμοσιολογία που έλεγε ότι υπάρχει μερίδα ανθρώπων που θεωρούν ότι ο Β’ Παγκόσμιος πόλεμος , δεν συνέβη ποτέ (μπορείτε να το δείτε εδώ κι εδώ). Προφανώς στο άκουσμα αυτής της μπούρδας η ανταπόκριση του κόσμου ήταν ιδιαίτερα μικρή. Παρόλα αυτά το γεγονός ότι ακούγεται , έστω και τόσο αμυδρά, κάτι τέτοιο , με κάνει να προβληματίζομαι. Πως κάποια άτομα ενώ έχουν απτές αποδείξεις όπως των επιζώντων του Β’ Παγκοσμίου (πολλών ανθρώπων οι πατεράδες και οι παππούδες που πολέμησαν τότε ζουν μέχρι σήμερα), των οπτικοακουστικών ντοκουμέντων, της ιστοριογραφίας αλλά και των κυβερνητικών αρχείων και άπειρα ακόμα πράγματα και επιλέγουν να θεωρήσουν τον πόλεμο αυτόν ένα ψέμα. Οι ρίζες αυτής της αμφισβήτησης είναι ξεκάθαρες και προέρχονται από την άρνηση του ολοκαυτώματος. Αλλά πέρα από το γεγονός ότι η κάθε συνωμοσιολογία δημιουργήθηκε για διαφορετικούς σκοπούς, εγώ ακόμα αναρωτιέμαι πως γίνεται να αμφισβητείται κάτι τόσο ξεκάθαρο με τόσες ρεαλιστικές αποδείξεις.

Δεν μπορώ να κατηγορήσω την ελληνική παιδεία αποκλειστικά για αυτό καθώς είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο που δεν κάνει εξαιρέσεις. Αλλά γιατί κάποιος να προσπαθεί να διαστρεβλώσει την ιστορία, την πρόσφατη ιστορία; Μου φαίνεται ιδιαίτερα λογικό το ενδεχόμενο πως όλες οι καλές συνωμοσιολογίες δημιουργήθηκαν και εξελίχθηκαν λόγω κενών ή ασαφειών στις πληροφορίες. Για την ακρίβεια, δεν υπήρχαν κενά και ασάφειες αλλά η ιστορία που πάντοτε μαθαίναμε στα σχολεία εστίαζε σε συγκεκριμένους τομείς. Όλοι ξέραμε πως υπήρχαν Ινδιάνοι στην Αμερική, κανείς όμως δεν μας έλεγε που πήγαν. Όλοι ξέραμε για τον Βασιλιά Λεωνίδα που θυσιάστηκε στις Θερμοπύλες αλλά λίγοι γνωρίζουμε ότι φυλάκισε τον αδερφό του και παντρεύτηκε την κόρη του (αδερφού του). Όλοι ξέρουμε ότι έγινε η Μικρασιατική καταστροφή και η καταστροφή της Σμύρνης αλλά κανείς δεν ξέρει γιατί τα στρατεύματα υπό τις διαταγές του τότε Βασιλιά δεν προστάτεψαν του πολίτες των παραλιακών πόλεων. Όλοι ξέρουμε ότι το 1940 ο Ιωάννης Μεταξάς είπε το ΌΧΙ αλλά κανείς δεν ξέρει ότι το είπε στα γαλλικά και συγκεκριμένα είπε «Alors, c’est la guerre!» που σημαίνει «Λοιπόν, αυτό σημαίνει πόλεμος!».

Τα παραδείγματα είναι πολλά κι είναι δύσκολο όταν αναζητάς την πραγματική ιστορία να μην μπλέξεις ακόμα και με συνωμοσιολογίες που σου πλασάρονται ως αληθινές. Η διαδικασία όμως της εξερεύνησης με τον συνδυασμό της κριτικής σκέψης σου δίνουν νέα εναύσματα κι από τη στιγμή που εσύ θα πλησιάσεις έστω και λίγο περισσότερο από κάποιον άλλον στην σφαιρική γνώση της ιστορίας, θα είσαι πλέον ευλογημένος από την αλτρουιστική και παιδαγωγική φιλοσοφία της. Δεν μιλώ να καταρρίπτουμε αναμφισβήτητα δεδομένα, αλλά όπως ανέφερα και παραπάνω, να κοιτάμε πάντοτε την ιστορία σφαιρικά και να ακολουθούμε τη λογική και τον δρόμο με τις ρεαλιστικότερες και απτότερες αποδείξεις. Μου φαίνεται αρκετά πιθανόν πως εάν παραμεληθεί η μάθηση της ιστορίας, σε 30-40 χρόνια που θα έχουν «φύγει» και οι τελευταίοι άνθρωποι που έζησαν από πρώτο χέρι τη δίνη του Β’ Παγκοσμίου, το φαινόμενο της «άρνησης του» ίσως να αυξηθεί. Δυστυχώς ο κόσμος χάνεται πολλές φορές , πάνω στην προσπάθεια της αναζήτησης της αλήθειας, παίρνοντας μια αόριστη και αδιασταύρωτη πληροφορία και κάνοντάς την προσωπικό εικόνισμα αλήθειας. Δεν είναι δύσκολο να στιγματίσεις έναν πληθυσμό ανθρώπων και να τους θεωρήσεις όλους ψεύτες (όπως κάνουν οι απαρνητές του Ολοκαυτώματος για τους Εβραίους). Επίσης δεν είναι δύσκολο να στιγματίσεις κι ένα ολόκληρο γεγονός , για προσωπικούς σου λόγους, την στιγμή που όλοι οι αυτόπτες μάρτυρες θα έχουν φύγει από τον κόσμο. Είναι αρκετά εύκολο, μπορώ να πω, να θίξεις τις τότε κυβερνήσεις ότι έστησαν ένα καλοφτιαγμένο ψέμα προκειμένου να φοβίσουν τον κόσμο. Μ’ ένα απλό ψάξιμο όλες οι συνωμοσιολογίες βασίζονται στο αίτιο του φόβου, «Η ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΜΑΣ ΨΕΚΑΖΕΙ» ή «ΤΑ ΝΕΦΕΛΙΜ ΠΙΝΟΥΝ ΤΟ ΑΙΜΑ ΜΙΚΡΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΙΑ ΝΑ ΜΕΝΟΥΝ ΠΑΝΤΑ ΣΤΗΝ ΕΞΟΥΣΙΑ». Είναι μια κλασσική συνταγή αναζήτησης οπαδών, από την οποία βέβαια κερδίζουν λεφτά που ο μέσος πολίτης δεν τα βγάζει ούτε σε 10 χρόνια.

Όπως λοιπόν μου έλεγαν πάντοτε κάποιοι αρκετά καλοί παιδαγωγοί που συνάντησα στην ζωή μου, πως η παιδεία ξεκινάει από το σπίτι. Είναι υποχρέωσή μας λοιπόν, να αναζητούμε και να μαθαίνουμε την αλήθεια, πέρα από ιδεολογίες πολιτικές,οικονομικές ή θρησκευτικές, πέρα από προσωπικούς ενδοιασμούς και πάθη, πέρα από ιστορίες και μύθους. Γιατί γνωρίζουμε κι έχουμε την προδιάθεση να ξέρουμε την αλήθεια, ποιος δεν αντέδρασε όταν στο βιβλίο ιστορίας της 6ης Δημοτικού (βιβλίο το οποίο είχα) μας έλεγαν ότι η σφαγή στη Σμύρνη ήταν απλά ένας συνωστισμός; Δεν γίνεται να αμφισβητείς γεγονότα στα οποία σκοτώθηκαν με τον χειρότερο δυνατό τρόπο, θείοι και παππούδες σου και μετά να το γράφεις και σε βιβλίο. Είναι στα χέρια μας το εάν θα επιλέξουμε να είμαστε γνώστες της ιστορίας μας , όχι μόνο της τοπικής αλλά και την παγκόσμιας, και όποτε τυγχάνει να προσπαθούν να την αλλοιώνουν (είτε μέσω σχολικών βιβλίων είτε μέσω συνωμοσιολογικών blogs) εμείς θα πρέπει να γνωρίζουμε και να αναζητούμε πάντοτε την αλήθεια. Γιατί η αλήθεια της ιστορίας είναι αλληλένδετη με την κριτική σκέψη , άρα και με την αναζήτηση της πραγματικής και ωφέλιμης γνώσης.

Σπύρος Α. – Ethereal Society

  • Μάνος

    Ισως θα πρέπει να είμαστε λίγο πιο προσεκτικοί στις διατυπώσεις μας. Δεν θα απολογηθώ για την κα Ρεπούση, αλλά δεν πρέπει και να αναθεματίζουμε τόσο εύκολα. Ο «συνωστισμός» της, δεν αναφέρεται χρονικά στην κατάληψη της Σμύρνης από τους τσέτες και τον τουρκικό στρατό, αλλά στην κατάρρευση του μετώπου, όπου όλα έδειχναν και όπως τραγικά επαληθεύτηκε, οι διωγμοί των ελληνικών πληθυσμών από τις πόλεις και χωριά ήταν πλέον θέμα χρόνου. Κατά τ΄άλλα συμφωνώ απόλυτα με το άρθρο.

    • Σπύρος Α

      Όχι δεν αναφέρεται στην κατάρρευση του μετώπου, αλλά για τα συμβάντα της Σμύρνης, στα οποία αφιερώνει 3 ή 4 τέσσερις γραμμές «Αρνητικής μετριοπάθειας» το έχω το βιβλίο μπροστά μου και το διαβάζω ξανά και ξανά, μην ακούω χαζομάρες

    • Σπύρος Α

      «Ένα χρόνο μετά, οι τουρκικές δυνάμεις, με ηγέτη τον Κεμάλ, επιτθίθενται και αναγκάζουν τα ελληνικά στρατεύματα να υποχωρήσουν προς τα παράλια. Στις 27 Αυγούστου 1922 ο τουρκικός στρατός μπαίνει στη Σμύρνη. Χιλιάδες Έλληνες (όχι στρατιώτες όπως λες εσύ Μάνο) ΣΥΝΩΣΤΙΖΟΝΤΑΙ στο λιμάνι προσπαθώντας να μπουν στα πλοία και να φύγουν για την Ελλάδα.

      Και ξαναλέω , μην ακούω χαζομάρες

    • Σπύρος Α

      Κι επειδή εύκολα δίνεται η ταμπέλα του «φασίστα ελυναρά» σ’ όποιον κριτικάρει, θετικά την εθνική ιστορία, σου δίνω να διαβάσεις κι εδώ ένα κείμενο του αγαπητού κυρίου Σαραντάκου που με εκφράζει απόλυτα. http://www.sarantakos.com/language/kotsanologio26.html

  • panagia gorgona

    Πολυ ωραιες οι σκεψεις σου!να προσθεσω κατι ετσι πιο νομικιστικο?
    Άρθρο 10 της ΕΣΔΑ– Ελευθερία της έκφρασης 1. Κάθε πρόσωπο έχει δικαίωμα στην ελευθερία της έκφρασης. Αυτό το δικαίωμα περιλαμβάνει την ελευθερία της γνώμης, καθώς και της λήψης και μετάδοσης πληροφοριών και ιδέων χωρίς παρέμβαση από δημόσια αρχή και ασχέτως συνόρων.(…)
    Άρθρο 1 ν.927/1979
    1. Όστις δημοσίως, είτε προφορικώς είτε δια του τύπου ή δια γραπτών κειμένων ή εικονογραφήσεων ή παντός ετέρου μέσου εκ προθέσεως προτρέπει εις πράξεις ή ενεργείας δυναμένας να προκαλέσουν διακρίσεις, μίσος ή βίαν κατά προσώπων ή ομάδες προσώπων, ε κ μ ό ν ο υ του λόγου της φυλετικής ή εθνικής καταγωγής των [με το άρθρο 24 του ν. 1419/1084 προστέθηκε και το θρήσκευμα ], τιμωρείται με φυλάκισιν μέχρι δύο ετών ή με χρηματικήν ποινήν ή και δι’ αμφοτέρων των ποινών τούτων.

    Άρθρο 2 ν.927/1979
    Όστις δημοσίως, είτε προφορικώς είτε δια του τύπου ή δια γραπτών κειμένων ή εικονογραφήσεων ή παντός ετέρου μέσου, εκφράζει ιδέας προσβλητικάς κατά προσώπου ή ομάδος προσώπων λόγω της φυλετικής ή εθνικής καταγωγής των [και θρησκευτικής με το άρθρο 24 του ν.1419/1984], τιμωρείται με φυλάκισιν μέχρις ενός έτους ή χρηματικήν ποινήν ή και δι’ αμφοτέρων των ποινών τούτων.

    Η εκφραση επομενως γνωμης δεν ειναι αξιοποινη στην ελλαδα. Οσον αφορα τους συγγραφεις, ερμηνεύοντας και αξιολογώντας ιστορικά γεγονότα και συμπεριφορές προσώπων, παραθέτοντας συνάμα και τις πηγές τους, εκφράζουν προσωπικές τους απόψεις, οι οποίες είναι σύμφυτες με τις πολιτικοϊδεολογικές τους απόψεις, οι οποίες είναι ακραίες και αντιδημοκρατικές!Η ανεκτικότητα όμως της δημοκρατικής κοινωνίας τους παρέχει τη δυνατότητα να τις εκφράζουν ελεύθερα και απρόσκοπτα. Εξάλλου, η άρνηση ιστορικών γεγονότων (π.χ. το ολοκαύτωμα των Εβραίων, η γενοκτονία των Αρμενίων από τους Τούρκους κ.α.) δεν αποτελεί στην Ελλάδα ποινικό αδίκημα, και ως εκ τούτου και στην περίπτωση που η άρνηση αυτή διανθίζεται με σχόλια και χαρακτηρισμούς που ενοχλούν την πλειοψηφία των πολιτών, όπως συμβαίνει με τις απόψεις που αναφερεις εδω,δεν προκειται για κατ’ ουσίαν εφαρμογη των διατάξεων των άρθρων 1 και 2 του νόμου 927/1979 και του αρθρου 1 ΕΣΔΑ

    Αρα δυστυχως δεν τιμωρειται στην ελλαδα ευκολα καποιος που αρνειται την ιστορια της, κατι που θεωρειται αυτονοητο στην γερμανια και στην ολλανδια…Ο νομος εθελοτυφλει και δεν αντιλαμβανεται οτι η εκφορα γνωμης απο καποιον που εχει μεγαλο κυρος (ποσο μαλλον συγγραφεα σχολικου βιβλιου) μπορει να ασκησει μεγαλη επιρροη,να παροτρυνει αρνητικα, να προπαγανδισει κι ετσι να επιφερει αρνητικα αποτελεσματα!Επιπλεον, ο ανθρωπος θεωρειται ιστορικο ον και επομενως αν αρνηθει καποιος την ιστορια του ειναι σαν να τον ακυρωνει ως ανθρωπο,σαν να αρνειται την ταυτοτητα του. Φαντασου ποσο πιο μεγαλο ειναι το μεγεθος του αδικηματος, οταν αμφισβητειται η ιστορια ενος ολοκληρου εθνους!Σημερα ειδικα που με τις ευκολιες του internet η προπαγανδα ασκειται ολοενα και πιο γρηγορα. Συμπεραινουμε,λοιπον, πως το προβλημα δεν ειναι απλο και ανα πασα στιγμη μπορει να παρει τρομακτικα μεγεθη. Εδω ειναι που θα αποδειχθει οτι «η παιδεια ξεκινα απο το σπιτι» !!!

  • Antonis Armageddon

    Αν παρατηρήσεις καθε διαστρεβλωση της ιστορίας εχει συμβεί είτε απο κυβερνώντες ειτε απο μεγαλοκεφαλαιουχους είτε απο μια ακραια πολιτική παραταξη σε εποχή οπου κοινωνικά πλειοψηφεί η αντίπαλη παραταξη.
    Απο τις 3 περιπτώσεις η πιο επικίνδυνη ειναι η τελευταία διοτι λογω της αμεσης επαφής της με το πλήθος του πολιτικου ακρου το οποίο πρεσβευει η προπαγάνδα γινεται αποτελεσματικότερη. Ετσι λειτουργούν και οι ΘΣ.