Επιβίωση στην εποχή των fake news – Παραδείγματα, συμβουλές και εργαλεία

7

Fake news, λαϊκισμός και μετα-αλήθεια. Πρόκειται για ένα φαινόμενο με τεράστιες διαστάσεις που μπορεί να επηρεάσει εκλογικά αποτελέσματα, να προκαλέσει βίαιες αναταραχές, να οδηγήσει στην έξαρση μολυσματικών ασθενειών, ακόμη και να προκαλέσει θανάτους. Πως προκύπτουν όλα τα ανωτέρω και το κυριότερο, πως μπορούν να καταπολεμηθούν;

Με την εκλογή του Προέδρου Ντ. Τραμπ, το Facebook δέχτηκε σφοδρή κριτική διότι επέτρεψε τη διείσδυση και τη διάδοση fake news μέσα από τη πλατφόρμα του, που ενδεχομένως επηρέασαν το αποτέλεσμα. Σύμφωνα με μια έρευνα του Stanford, το 41% των fake news που κυκλοφόρησαν τον μήνα των εκλογών, διανεμήθηκαν μέσω κοινωνικών δικτύων. Το Facebook αναγκάστηκε να παραδεχτεί πως 126 εκατομμύρια Αμερικανοί, δηλαδή το 41% του πληθυσμού των ΗΠΑ, είδαν αναρτήσεις που είχαν «φυτευτεί» από την Internet Research Agency, έναν οργανισμό με έδρα την Αγία Πετρούπολη. Δεδομένου πως το τελικό αποτέλεσμα κρίθηκε από μόλις 115.000 ψήφους, δεν είναι λίγοι αυτοί που υποστηρίζουν πως η υπέρ του Τραμπ ρωσική εμπλοκή, είχε καταλυτική σημασία.

Ερχόμενοι στην Ευρώπη, το Brexit και το δημοψήφισμα στη Καταλονία, είναι τα δυο κλασικότερα παραδείγματα του πως τα fake news, επηρέασαν τη κοινή γνώμη. Σύμφωνα με τον ερευνητικό δημοσιογράφο Jon Danzig, γίνεται όλο και πιο προφανές πως οι μεγαλύτερες βρετανικές εφημερίδες, βοήθησαν στην επιλογή του Brexit, δημοσιεύοντας εμπρηστικούς και παραπλανητικούς τίτλους εναντίον της ΕΕ, της μετανάστευσης, της οικονομικής πολιτικής κτλ.

Η Internet Research Agency, κατηγορήθηκε για ανάλογη εμπλοκή στο Brexit, όπως έπραξε και στις αμερικανικές εκλογές του 2016.

Την ίδια στιγμή, το στρατόπεδο των υποστηρικτών του Brexit, δεν δίστασε να χρησιμοποιήσει fake news, για να επηρεάσει τους ψηφοφόρους. Η παρακάτω αφίσα καλεί τους πολίτες να ψηφίσουν υπέρ του Brexit, διότι αν δεν το κάνουν, 76 εκατομμύρια Τούρκοι θα γίνουν μέλη της ΕΕ (και θα καταλήξουν στη Βρετανία). Μόνο που η Τουρκία δεν έχει τη παραμικρή πιθανότητα να γίνει μέλος, τουλάχιστον για πολλά ακόμη χρόνια.

Τα fake news χρησιμοποιήθηκαν και στη Καταλονία. Σύμφωνα με την El Pais, τα ελεγχόμενα από το Κρεμλίνο πρακτορεία όπως το Sputnik, η Pravda και το Russia Today, επιδόθηκαν σε έναν αγώνα διασποράς ειδήσεων που σκοπό είχαν να προκαλέσουν μισαλλοδοξία. Το Politico και η Washington Post, αναφέρουν πως τα ίδια πρακτορεία και χιλιάδες bots, διένειμαν και αναπαρήγαγαν ψευδείς ειδήσεις για τον ίδιο σκοπό. Αξίζει να σημειωθεί πως ο ισπανόφωνος λογαριασμός του RT στο Twitter, έχει 2,74 εκατομμύρια ακόλουθους, και αυτός του Facebook, 5,1 εκατομμύρια followers. Οι συγκεκριμένοι λογαριασμοί, προέβαλαν σε τακτική βάση ειδήσεις και μηνύματα που είχαν σκοπό να σπείρουν μίσος και αμφιβολίες.

Άρνηση της επιστήμης

Αν και ζούμε σε μια εποχή που η ερευνητική δραστηριότητα και οι νέες ανακαλύψεις είναι χωρίς προηγούμενο και παρά το γεγονός πως ο μέσος άνθρωπος έχει πρόσβαση σε αυτές περισσότερο από κάθε άλλη φορά, εξακολουθούν να υπάρχουν θύλακες «αντίστασης», δηλαδή άνθρωποι που αμφισβητούν ακόμη και τα αυτονόητα.

Οι αρνητές της κλιματικής αλλαγής παραμένουν σταθερά προσηλωμένοι στις απόψεις τους, παρά τους τόνους των αποδεικτικών στοιχείων. Κάθε σύνδεση μεταξύ εμβολίων και αυτισμού έχει διαψευστεί μέσα από εκατοντάδες μελέτες, αλλά κάποιοι εξακολουθούν να μην εμβολιάζουν τα παιδιά τους με αποτέλεσμα την επανεμφάνιση επιδημιών και τη πρόκληση θανάτων.

Εξηγώντας την επιστήμη στους αρνητές της

Οι αιτίες αυτής της εμμονής εξηγούνται μέσω του backfire effect, δηλαδή του ενδεχόμενου να οδηγηθεί κάποιος σε μεγαλύτερη εμμονή στα (λανθασμένα) πιστεύω του όταν επιχειρήσουμε να τα αντικρούσουμε με δεδομένα και απτές αποδείξεις, και τη γνωσιακή παραφωνία, δηλαδή την εμμονή να επιμένουμε τη «λογική μας» για να εντυπωσιάσουμε τους γύρω μας, να διατηρήσουμε την «ηθική μας οντότητα» και να ενισχύσουμε την αυτοπεποίθησή μας.

Πως αντιμετωπίζουμε τα fake news;

Τα fake news είναι custom made ανά περίπτωση για να εξαπατούν τους αναγνώστες. Έχοντας αυτό κατά νου, δεν υπάρχει κάποιος χρυσός κανόνας για να μπορεί κάποιος να τα ξεχωρίζει εύκολα από τις πραγματικές ειδήσεις. Υπάρχουν όμως κάποιες συμβουλές και κάποια εργαλεία που μπορούν να βοηθήσουν.

Αντίστροφη αναζήτηση εικόνας. Εάν το άρθρο περιέχει μια εικόνα, μπορούμε να την αναζητήσουμε μέσω του εργαλείου αντίστροφης αναζήτησης της Google και να δούμε που αλλού έχει δημοσιευτεί, ακόμη και να βρούμε την αρχική πηγή της. Το Tin Eye είναι ακόμη ένα εργαλείο αναζήτησης εικόνων.

Μετάφραση. Εάν το κείμενο που διαβάζουμε είναι κακομεταφρασμένο ή αυτόματα μεταφρασμένο μέσω Google Translate, κάτι δεν πάει καλά. Σε αυτή τη περίπτωση, απομονώνουμε λέξεις κλειδιά από το κείμενο καθώς και ονόματα και τοποθεσίες και κάνουμε αναζήτηση μέσω Google. Με αυτό το τρόπο θα βρούμε την αρχική πηγή που μπορεί να είναι κάποια αναξιόπιστη σελίδα.

Ορθογραφία και συντακτικό. Οι hoaxers συχνά κάνουν ορθογραφικά και συντακτικά λάθη ακόμη και αν γράφουν στη γλώσσα τους. Κάτι τέτοιο θα πρέπει να μας υποψιάσει.

Ονόματα. Άρθρα που δεν φέρουν υπογραφή ή άρθρα που επικαλούνται «ανώνυμες πηγές» θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με δυσπιστία. Ο καθένας μπορεί να γράψει και να ισχυριστεί οτιδήποτε στο διαδίκτυο, ειδικά εάν είναι ανώνυμος. Οι «ανώνυμες πηγές» θα πρέπει επίσης να μας υποψιάζουν, ειδικά όταν τις επικαλούνται ιστοσελίδες με χαμηλή αξιοπιστία.

Τοποθεσία και ημερομηνία. Εάν το άρθρο δεν διευκρινίζει τη τοποθεσία και τη ημερομηνία του γεγονότος που περιγράφει, κάτι δεν πάει καλά. Μια αναζήτηση του τίτλου ή μέρους του περιεχομένου μέσω Google, μπορεί να μας αποκαλύψει εάν πρόκειται για νέα ή ανακυκλωμένη είδηση.

Καθόλου στοιχεία. Υπάρχουν περιπτώσεις που είναι αδύνατο να διαψεύσουμε ένα δημοσίευμα, επειδή πολύ απλά τα στοιχεία που περιέχει, είναι ελάχιστα έως ανύπαρκτα. Εάν δεν μπορούμε να κάνουμε διασταύρωση από τρίτες αξιόπιστες πηγές, θα πρέπει να θεωρήσουμε τον ισχυρισμό ως ανεπιβεβαίωτο ή αναπόδεικτο.

Πηγές. Εάν το άρθρο που διαβάζουμε διατυπώνει επιθετικούς ισχυρισμούς, χωρίς να παραθέτει αξιόπιστες πηγές με ενεργά λινκ για να μπορεί ο αναγνώστης να επιβεβαιώσει τη πληροφορία, τότε δεν θα πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψιν.

Σελίδες που κάνουν fact-checking. Υπάρχουν πολλές σελίδες στο διαδίκτυο που καταρρίπτουν fake news, όπως τα Ellinika HoaxesSnopesPolitifactHoax-SlayerMetabunk και πολλές άλλες.

Εργαλεία. Υπάρχει μια σειρά εργαλείων που μπορεί να μας βοηθήσουν στην αναζήτηση της αλήθειας. Για παράδειγμα το Website of Trust, βαθμολογεί ιστοσελίδες μέσα από κριτικές των χρηστών. Κάτι ανάλογο κάνει και το BS Detector. To Decodex, είναι ένα εργαλείο της Le Monde, που καταγράφει ιστοσελίδες με χαμηλή αξιοπιστία.

Άλλα εργαλεία, περιλαμβάνουν το Fotoforensics για ανάλυση φωτογραφιών και το WolframAlpha, ένα εργαλείο που μας επιτρέπει να ελέγξουμε τι συνθήκες επικρατούσαν σε ένα σημείο κατά το παρελθόν. Για παράδειγμα, εάν δούμε μια φωτογραφία με ημερομηνία 15/12/17 να δείχνει χιόνια, μεσημβρινή ώρα στην Αθήνα, μπορούμε να το παραπάνω εργαλείο να ελέγξουμε επακριβώς τις συνθήκες που επικρατούσαν εκείνη τη στιγμή. Το Jeffrey’s Exif Viewer, μπορεί να μας βοηθήσει να εντοπίσουμε metadata μιας εικόνας, όπως μάρκα κάμερας, ημερομηνία, τοποθεσία κτλ. Τέλος, το εργαλείο YouTube DataViewer, μπορεί να μας πει εάν ένα βίντεο είναι ορίτζιναλ, ή έχει κατέβει και ανέβει εκ νέου από άλλο λογαριασμό.

Το σπουδαιότερο εργαλείο όλων, είναι η κοινή ανθρώπινη λογική. Εάν κάτι ακούγεται εξωφρενικό, το πιθανότερο είναι να είναι ψέμα. Αυτή είναι ίσως η μοναδική αχίλλειος πτέρνα των fake news. Τα fake news, εξ ορισμού διατυπώνουν υπερβολικούς και φανταχτερούς ισχυρισμούς, για να προκαλέσουν τον αναγνώστη να τα κλικάρει. Αυτή η υπερβολή, είναι που συνήθως τα ξεχωρίζει από τις αληθινές ειδήσεις και γεγονότα.

Διαβάστε επίσης

 

Θάνος Σιτίστας Επαχτίτης
Ακολουθήστε

Θάνος Σιτίστας Επαχτίτης

Διαχειριστής - Συντονιστής at ellinika hoaxes
Θάνος Σιτίστας Επαχτίτης
Ακολουθήστε
  • Elena Perea

    ΟΣΟ ΘΑ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΟΠΑΔΙΑ ΛΟΒΟΤΟΜΗΜΕΝΩΝ ΠΡΟΒΑΤΩΝ-ΓΙΔΙΩΝ, ΤΟΣΟ ΘΑ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ ΤΣΟΜΠΑΝΗΔΕΣ ΑΥΤΩΝ

  • Λευτέρης

    Συγνώμη κιόλας,αλλά αν δεν θέλετε να κρίνεστε πολιτικά -κομμάτικά ή όπως αλλιώς το θεωρείται στρεβλό θα πρέπει να είστε πολύ πιο ΠΡΟΣΕΚΤΙΚΟΙ.Όταν αυτά που γράφεται αφορούν κατηγορίες προς μια μεριά του φάσματος -ΕΕ,αντιΕΕ-τότε είτε δεν βλέπετε το τί γίνεται στην ίδια σας τη χώρα είτε εθελοτυφλείται σε βαθμό που δεν σας ενδιαφέρει η ανάλυση του φαινομενού εκτός αν υπάρχει δόλος αυτή η ανάλυση να χτυπάει μια συγκεκριμένη μεριά.Γενικώς και θα είμαι πολύ αυστηρός σε αυτό, σε αναλύσεις γενικού επίπεδου,αυτά τα -΄΄όπως αναφέρει η El Pais΄΄ δείχνουν στην καλύτερη περίπτωση τεράστια αφέλεια.Η EL Pais είναι μια εφημερίδα που στηρίζει το Λαικό κόμμα Ισπανίας δηλαδή το κόμμα του Ραχόι.Οι προπαγανδιστικές της αναλύσεις δεν έχουν θέση στα ellinikahoaxes σαν έγκυρη διερεύνηση του ζητήματος εκτός αν το ellinika hoaxes θέλει να αλλάξει το όνομα του σε κάτι άλλο.Οι επιπτώσεις των fake news στο πολιτικό επίπεδο,εάν και εφόσον είναι κομβικές,κρίνονται με μια αξιοπρεπής διάκριση ανάμεσα στις ψευδείς ειδήσεις που διακινούνται διαδικτυακά και στη πολιτική σπέκουλα την οποία την κάνουν όλα σχεδόν τα φάσματα.Εάν ταυτίζονται αυτά τα δύο μάλλον έχετε γεννηθεί τη τελευταία δεκαετία.

    Τέλος ο όρος προσήλωση σε ιδεολογία είναι λανθασμένος.Ιδεοληψία είναι ο σωστός όρος.Εάν επιμένεται στον όρο προσήλωση σε ιδεολογία είναι σαν να θεωρείται υπεύθυνες τίς ιδεολογίες γενικώς-που προφανώς απαιτούν προσήλωση.Οι ιδεολογίες κατά κανόνα δεν απαιτούν την άρνηση της λογικής παρά μόνο στο βαθμό που γίνονται ιδεοληψίες.Οι ιδεολογίες το μόνο που κάνουν είναι να περιγράφουν ένα στόχο για τη κοινωνία -και έναν σχεδιασμό πολλές φορές-,το οποίο σε τελευταία ανάλυση τον έχετε και εσείς σε αποσπασματικό επίπεδο όταν ασχολείστε με την εξάλειψη των fake news,πόσο μάλλον όταν μπαίνετε στη διαδικασία ταυτοποίησης των παραγωγών των fake news σε ένα φάσμα.Εάν έχετε προσηλωθεί πάνω σε ένα συγκεκριμένο σχεδιασμό για τα fake news και αυτός αποδεικνύεται λάθος,μπορείται είτε να επαναπροσδιορίσετε τον σχεδιασμό σας είτε να μείνετε κολλημένοι σε αυτόν αποδίδοντας τις ευθύνες αλλού.Μέχρις ότου όμως αποδειχθεί λάθος δεν μπορεί παρά να μένετε προσηλωμένοι σε αυτόν ακόμα και όταν γίνονται λάθη τα οποία όμως δεν είναι απαραίτητο ότι συνδέονται με το σχεδιασμό.

    • Ilias Makris

      Για την el pais από την wikipedia

      «The paper’s ideology has always been defined by a leaning towards Europeanism. Politically, it was situated in the centre-left. during most of the transition. It regularly criticized the Conservative
      government of Mariano Rajoy (2012–2015) over corruption scandals,
      economic performance and a «do-nothing» approach to the Catalan crisis.»

      • Λευτέρης

        Αυτό είναι βασισμένο στο {44} δηλαδή αυτό που γράφει η EL Pais για την ίδια.Το είμαι ότι δηλώσω είναι αστείο στη πολιτική-αν αυτό είναι που ισχυρίζεσαι.Η EL Pais στήριζε το PSOE μέχρι να έρθει η κρίση χρέους όπου πήγε στο Λαικό Κόμμα.Εφημερίδες είναι δεν θα ανακοινώσουν ποιον στηρίζουν,αλλά όποιος τις διαβάζει καταλαβαίνει.Σαν εφημερίδα εδώ και αρκετούς μήνες από το ζήτημα της καταλανικής ανεξαρτησίας έχει προβάλει 1 προς 10 τις θέσεις υπέρ και κατά της ανεξαρτησίας.Αντίστοιχα πράγματα ισχύουν και για την προβολή των διαδηλώσεων και το πόσο προωθούνται από την εφημερίδα οι κατά της ανεξαρτησίας έναντι των υπερ.Δενκαταλαβαίνω γιατί πρέπει να το συζητήσω περαιτέρω.Είναι προφανές.Και σε τελική ανάλυση όταν η μια μεριά -ισπανική κυβέρνηση- έχει στείλει τραυματίες κόσμο που απλά πήγαινε να ψηφίσει το να κόπτεται κάποιος για το μίσος που προάγει το RT στη Καταλονία είναι τουλάχιστον υποκριτικό.Ο άλλος τους έστειλε ολόκληρο στρατό για να μην ψηφίσουν και συζητάμε για το αν τους προάγουν το μίσος τα fake news .Ε λίγο ντροπή δεν βλάπτει.

  • Ευώνυμος

    Επίσης τα περισσότερα ειδησεογραφικά site’s αναρτούν fake news γιατί πολύ απλά δεν προλαβαίνουν ή δεν μπαίνουν καν στον κόπο να διασταυρώσουν μια είδηση. Το μόνο που τους ενδιαφέρει είναι να αναρτούν κάθε 5 λεπτά κι από μια είδηση από τις οποίες οι περισσότερες είναι άχρηστες ειδήσεις και το κάνουν αυτό, μόνο και μόνο γιατί πρέπει να έχουν συνεχής ροή των «ειδήσεων» τους και τέλος πάντων κάτι πρέπει να αναρτήσουν για να μην κάθονται. Το πιο τραγικό της υπόθεσης είναι ότι πολλές φορές όταν στεγνώνουν από ειδήσεις, αναρτούν τις ίδιες με το ίδιο περιεχόμενο και διαφορετικούς τίτλους.

  • Γιώργος

    Ευχαριστώ που υπάρχετε!

  • george turbos

    γιατι δεν αναφερετε και το ελληνικο δημοψηφισμα? τα πραγματικα ΜΜΕ τα οριτζιναλ και αμεμπτα ηταν φορεις fake κατευθυνομενων news με σκοτεινους σκοπους.