Πώς η Ρωσία μετέτρεψε σε όπλο τα fake news

11

Η Ρωσία δίνει μεγάλη προσοχή στη συνεχιζόμενη επιθετικότητά της στην Ουκρανία και σε άλλα πρώην σοβιετικά κράτη. Αυτό που περνά σχετικά απαρατήρητο είναι οι μη θανατηφόρες μέθοδοι υβριδικού πολέμου, που είναι σε θέση να επηρεάσουν ακόμη και εκλογικά αποτελέσματα στις χώρες που θα μπουν στο στόχαστρο του Κρεμλίνου. Πρόκειται για ένα νέο είδος προπαγάνδας που επιστρατεύει τα μέσα που προσφέρει η τεχνολογία για τη διασπορά ψευδών ειδήσεων και παραπληροφόρησης μέσω του διαδικτύου και ειδικότερα, των κοινωνικών δικτύων. Η Μόσχα έχει επενδύσει τεράστιους πόρους σε αυτό το μηχανισμό, διαστρεβλώνοντας πληροφορίες και πετυχαίνοντας νίκες που μέχρι πρότινος θα ήταν αδιανόητες.

Στη Ρωσία, τα fake news είναι το όπλο, και τα πυροβόλα όπλα που πυροδοτούν τις σφαίρες είναι τα κρατικά πρακτορείο ειδήσεων όπως το Russia Today και το Sputnik. Μπορεί τα συγκεκριμένα δίκτυα να μην έχουν την απήχηση του CNN στις ΗΠΑ, αλλά εξυπηρετούν το γεωπολιτικό τους σκοπό που δεν είναι άλλος από τη σπορά αμφιβολιών σε αυτούς που για τον ένα ή τον άλλο λόγο, δεν εμπιστεύονται τα mainstream ΜΜΕ.

Το γνωστότερο παράδειγμα επηρεασμού της κοινής γνώμης, έχει να κάνει με το ρόλο της Ρωσίας κατά τη διάρκεια του προεκλογικού αγώνα του 2016 στις ΗΠΑ. Σύμφωνα με έρευνα του Πανεπιστημίου Stanford, το 41% των ψευδών ειδήσεων κατά το τελευταίο μήνα πριν τις εκλογές, κυκλοφόρησαν μέσω κοινωνικών δικτύων. Το Facebook, παραδέχτηκε επίσημα πως 126 εκατομμύρια Αμερικανού, περίπου το 40% του συνολικού πληθυσμού των ΗΠΑ, είδαν ειδήσεις και αναρτήσεις στα κοινωνικά δίκτυα, που είχαν «φυτευτεί» από τη διαβόητη πλέον Internet Research Agency, με έδρα την Αγία Πετρούπολη.

Τεράστια ρωσική εμπλοκή παρατηρήθηκε τόσο στο δημοψήφισμα του Brexit, όσο και σε αυτό της Καταλονίας. Αξίζει σε αυτό το σημείο να αναφέρουμε πως ο λογαριασμός του ισπανόφωνου RT στο Facebook έχει 5,8 εκατομμύρια followers, ενώ στο Twitter, 2,84 εκατομμύρια followers. Η απήχηση αυτών των μέσων στο ισπανικό κοινό, είναι τεράστια.

Αν και η προπαγάνδα δεν είναι σε καμία περίπτωση ένα νέο όπλο, ο τρόπος που διαδίδεται στις μέρες μας, με τη χρήση ψηφιακών μέσων είναι καινούργιος και η Δύση παρακολουθεί αποσβολωμένη τις εξελίξεις, δίχως να έχει καταφέρει να οργανωθεί για να αποκρούσει τα fake news. Εσχάτως, ο Γάλλος Πρόεδρος Εμμανουέλ Μακρόν, ανέφερε πως μέσα στους στόχους της χρονιάς θα είναι και ένας νέος νόμος κατά των ψευδών ειδήσεων, για να θωρακίσει την δημοκρατία.

Με τη νέα νομοθεσία θα αναδιαρθρωθεί το γαλλικό ραδιοτηλεοπτικό συμβούλιο «CSA» και οι ιστοσελίδες θα πρέπει να δηλώνουν από που χρηματοδοτούνται. Ενώ θα θεσπιστούν και κανόνες για τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, ιδιαίτερα τις προεκλογικές περιόδους. «Χιλιάδες λογαριασμοί προπαγάνδας στα κοινωνικά δίκτυα εξαπλώνονται σε όλο τον κόσμο, σε όλες τις γλώσσες. Εφευρίσκονται ψέματα για να αμαυρώνουν πολιτικούς, δημόσια πρόσωπα, και δημοσιογράφους», ανέφερε.

Ο λόγος για αυτή τη κίνηση θα πρέπει να αναζητηθεί στις αναφορές για ρωσική ανάμιξη στις προηγούμενες γαλλικές εκλογές, όπου παρατηρήθηκε μεγάλος όγκος ψευδών ειδήσεων εις βάρος ειδικά του Μακρόν και υπέρ των υπόλοιπων υποψηφίων.

Το εξαιρετικά αποτελεσματικό δίκτυο του Κρεμλίνου

Το 2005, ιδρύθηκε το Russia Today, ένα κρατικά χρηματοδοτούμενο πρακτορείο ειδήσεων, με σκοπό τη προβολή της εικόνας της Ρωσίας στο εξωτερικό, καθώς και την αντιμετώπιση της προκατάληψης των δυτικών ΜΜΕ, εις βάρος του Κρεμλίνου. Τα τελευταία χρόνια, έγιναν μεγάλες επενδύσεις στην ιστοσελίδα του RT καθώς και στις πλατφόρμες του στα κοινωνικά δίκτυα και ειδικά στο Youtube.

Εξυπακούεται πως η κρατική χρηματοδότηση, δεν συνεπάγεται αυτόματα κρατικό έλεγχο, αλλά υπάρχει μια ουσιώδης διαφορά. Αφενός, βλέπουμε πολύ συχνά την αναπαραγωγή εξόφθαλμων ψευδών ειδήσεων (δείτε ένα παράδειγμα εδώ) και αφετέρου, δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις πρώην δημοσιογράφων του RT που εξαναγκάστηκαν σε παραίτηση, επειδή δεν ακολούθησαν την επίσημη γραμμή, όπως αυτή καθορίζεται από το Κρεμλίνο.

Κάτι ανάλογο ισχύει και για το πρακτορείο Sputnik που ιδρύθηκε το 2004 και αποτελεί έναν δίαυλο διασποράς παραπληροφόρησης. Η Google προχώρησε πρόσφατα στην «υποβάθμιση» (derank) των ειδήσεων στο Ίντερνετ που προέρχονται από το Russia Today (RT) και το πρακτορείο Sputnik, αντιδρώντας στους ισχυρισμούς των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών περί ρωσικής εμπλοκής στις προεδρικές εκλογές του 2016.

Πέρα από το ζήτημα της ανάμιξης στις αμερικανικές εκλογές και τη διασπορά προπαγάνδας, τόσο το Russia Today, όσο και το Sputnik, έχουν μεταδώσει πολλάκις ψευδείς ειδήσεις που έχουν φτάσει και στη χώρα μας. Από το νέο μαχητικό Mig-41 που θα πετά στο διάστημα, ως το νέο άρμα μάχης που θα μπορεί να επιχειρεί στον πλανήτη Άρη και τις εικόνες από βιντεοπαιχνίδι που παρουσιάστηκαν ως απόδειξη ότι οι ΗΠΑ βοηθούν τους τζιχαντιστές στη Συρία, ο κατάλογος των «ευφάνταστων» ιστοριών των δυο ρωσικών μέσων ενημέρωσης, είναι ατελείωτος.

Μερικά ακόμη ενδεικτικά παραδείγματα:

Όπως προαναφέραμε, τα νούμερα τηλεθέασης και αναγνωσιμότητας των δυο ρωσικών πρακτορείων στις ΗΠΑ, δεν πλησιάζουν αυτά των τοπικών γνωστών ΜΜΕ όπως το CNN, NY Times κτλ. Αν και το RT ισχυρίζεται πως έχει 10 εκατομμύρια τηλεθεατές μόνο στις ΗΠΑ, ο Βλαντιμίρ Πούτιν, είχε δηλώσει το 2015, πως δεν είναι σε θέση να γνωρίζει την πραγματική απήχηση του συγκεκριμένου πρακτορείου.

Στην Ευρώπη, εκτιμάται πως 36 εκατομμύρια τηλεθεατές, παρακολουθούν το RT σε εβδομαδιαία βάση. Ακόμη και αν αυτοί οι αριθμοί είναι υπερβολικοί, είναι βέβαιο πως εκατομμύρια θεατές ανά το κόσμο, έχουν «πρόσβαση» σε αμφιβόλου ποιότητας ειδήσεις.

Αξίζει σε αυτό το σημείο να αναφέρουμε πως το rt.com, βρίσκεται στη 369η θέση της παγκόσμιας κατάταξης από άποψη επισκεψιμότητας σύμφωνα με την Alexa, ενώ το sputniknews.com στην 906η. Ενδεικτικά, το μεγαλύτερο traffic για το RT, προέρχεται από τις παρακάτω χώρες, γεγονός που φανερώνει την επιρροή του σε αυτές.

Country Percent of Visitors Rank in Country
Russia Flag  Russia 20.2% 60
Germany Flag  Germany 10.6% 135
United States Flag  United States 9.4% 941
France Flag  France 5.2% 245
Spain Flag  Spain 3.7% 248

Το cnn.com αντίστοιχα. βρίσκεται στην 107η θέση, αλλά η επιρροή του στη Ρωσία είναι σημαντικά μικρότερη, ενώ μόλις μια ευρωπαϊκή χώρα (Ηνωμένο Βασίλειο), βρίσκεται στη πρώτη πεντάδα, σε αντίθεση με τις τρεις στη περίπτωση του rt.com.

Country Percent of Visitors Rank in Country
United States Flag  United States 71.6% 30
Canada Flag  Canada 4.1% 53
Japan Flag  Japan 2.4% 365
China Flag  China 2.4% 528
United Kingdom Flag  United Kingdom 2.1% 201

Συμπεράσματα

Η Ρωσία πέτυχε με πολύ έξυπνες κινήσεις να κυριαρχήσει στο χώρο των λεγόμενων fake news, διαθέτοντας πόρους και προσωπικό για να διασπείρει παραπληροφόρηση που έφτασε στο σημείο να επηρεάσει εκλογικά αποτελέσματα. Πρόκειται για έναν μακρόπνοο και ευφυέστατο σχεδιασμό που έχει πετύχει πολλά με σχετικά μικρό κόστος.

Η Δύση στον αντίποδα, δεν έχει μπορέσει να αναχαιτίσει αποτελεσματικά αυτό το κύμα παραπληροφόρησης, απαντώντας μόνο σπασμωδικά και με ημίμετρα χωρίς συντονισμό.

Η μηχανή προπαγάνδας του Κρεμλίνου, επιστράτευσε όλα τα θεμιτά (πχ κοινωνικά δίκτυα) και αθέμιτα μέσα (πχ online bots) που προσφέρει σήμερα η τεχνολογία.

Πολλές χώρες της Δύσης έχουν μπει στο στόχαστρο της ρωσικής προπαγάνδας και έχουμε δει πολλά σχετικά παραδείγματα «ειδήσεων» που έχουν φτάσει και στη χώρα μας.

Θα πρέπει να θεωρείται βέβαιο πως η συγκεκριμένη μηχανή προπαγάνδας θα συνεχίσει να εξελίσσεται και να δουλεύει για το σκοπό για τον οποίο δημιουργήθηκε, γεγονός που σημαίνει πως ίσως το μέλλον μας επιφυλάσσει περισσότερες εκπλήξεις.

  • Το Twitter σήμερα ανακοίνωσε και νέα στατιστικά από τις έρευνές του σχετικά με τις προσπάθειες προπαγάνδας της Ρωσίας για να επηρεάσει τις προεδρικές εκλογές των ΗΠΑ το 2016:
    677.775 άτομα εκτέθηκαν σε αναρτήσεις κοινωνικής δικτύωσης από περισσότερους
    από 50.000 αυτοματοποιημένους λογαριασμούς που συνδέονται με τη ρωσική κυβέρνηση. Πολλοί από τους νέους λογαριασμούς που ανακαλύφθηκαν έχουν ανιχνευφθεί ότι συνδέονται με έναν οργανισμό που ονομάζεται Internet Research Agency ή IRA με γνωστούς δεσμούς με το Κρεμλίνο.

    https://twitter.com/Policy/status/954476340417359872

    H ανακοίνωση του twitter (με δείγματα μερικών αναρτήσεων): https://blog.twitter.com/official/en_us/topics/company/2018/2016-election-update.html
    Ειδησεογραφία: https://www.theverge.com/2018/1/19/16911086/twitter-russia-propaganda-us-presidential-election-bot-accounts-findings
    Συζήτηση της είδησης στο slashdot: https://news.slashdot.org/story/18/01/20/0550204/twitter-says-it-exposed-nearly-700000-people-to-russian-propaganda-during-election?utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed%3A+Slashdot%2Fslashdot+%28Slashdot%29

    • Εκτός από την τραγικά αποτυχημένη απόπειρα της Ρωσίας (13 views ανά tweet? Κάποιος πρέπει να απολυθεί…), ψάχνω γμτ να βρω την ανακοίνωση του Twitter για τις καμπάνιες αποσταθεροποίησης σε κάμποσες τρίτες χώρες αλλά δεν τη βρίσκω, μπορείς να βοηθήσεις;

  • A ναι, μου αρέσει που το άρθρο ξεκινάει με τα της Ουκρανίας, αλλά βέβαια τσιμουδιά για την προπαγάνδα των Δυτικών μέσων επί του θέματος, με την Αμερικανίδα πρέσβειρα να μοιράζει κουλουράκια σε διαδηλωτές και άλλα χαρούμενα (και, είδατε πουθενά στη Δύση τις φωτογραφίες των καμμένων από την εμπρηστική επίθεση; Εδώ ίσως;).

  • Λευτέρης

    Έχετε ξαναδημοσιεύσει ανάλογης κατεύθυνσης άρθρα επομένως δεν επιμένω στο να επαναλάβω τα ίδια.Απλά επειδή παρουσιάζεσε ως ορθολογιστές,είστε έντάξει με άρθρα που διαμορφώνουν -τουλάχιστον βεβιασμένους-ισχυρισμούς χωρίς επαρκή τεκμηρίωση και αιτιολόγηση;;Στο επίπεδο της αυτοκριτικής-δεν μπορείς να είσαι ορθολογιστής χωρίς την αυτοκριτική-πραγματικά ή έχετε πολύ δουλειά να κάνετε ή απλά παραιτείστε από το προφιλ του ορθολογιστή.Κάνετε σε αυτό το άρθρο ένα ισχυρισμό με καθαρά συσχετίσεις χωρίς καμιά προσπάθεια ουσιώδους αιτιοκρατικής σύνδεσης.Π.χ. το RT έχει πολύ πέραση στην Ισπανία άρα επηρέασε το δημοψήφισμα στη καταλονία.ΑΠΟ ΠΟΥ ΚΑΙ ΩΣ ΠΟΥ βγάζετε συμπεράσματα με αυτόν τον τρόπο;;Συγνώμη,αλλά τόσο καιρό καταρρίπτεται fake news ακριβώς ακυρώνοντας τον ταύτιση της συσχέτισης με την αιτιοκρατία για να έρχεστε τώρα να κάνετε με ξεδιάντροπο τρόπο το ίδιο;;Η υπόληψη του σάιτ έχει εντελώς καταπέσει με αυτά τα άρθρα και πραγματικά κλωτσάτε τη καρδάρα με το γαλά των επιστημονικών καταρρίψεων που κάνατε, με αυτά που γράφετε.Αφήστε αυτά τα άρθρα για αλλού και ή μεινετε στη παλιά σας θεματολογία ή απλά δουλεύτε τα πολύ περισσότερο και όχι κατά παραγγελιά τα γενικής φύσεων άρθρα για το φαινόμενο των fake news τη προέλευση του και τις επιπτώσεις του.Αυτά τα ΄΄Ρωσία κακιά-μεγάλο όπλο-αποσταθεροποίηση της Ευρώπης είναι εντελώς ότι να ΄ναι και δεν σας τιμα καθόλου η όλη ιστορία.

  • The Dutch

    Δεν θα έλεγα ότι παρουσιάσατε ουσιαστικές αποδείξεις για το θέμα.
    Αυτά είναι «αποδείξεις» που λέμε μεταξύ μας με τους φίλους και δε συνάδουν με μια σελίδα που σκοπό έχει την κατάρριψη ψευδών ειδήσεων με πραγματικές αποδείξεις,όπως κάνει σε κάθε θέμα.
    Το πιάσατε σουπερ επιφανειακά το θέμα.

  • Dr.Mitsaras

    Διαβάζω το ellinika hoaxes καθημερινά αλλά πρώτη φορά βλέπω τέτοιο μονόπλευρο άρθρο. Είμαι σίγουρος ότι τις επόμενες ημέρες θα γράψετε για την απίστευτη χειραγώγηση που ασκούν τα Δυτικά κανάλια. Ελπίζω δηλαδή…για να είμαστε σωστοί. Μην βλέπετε δεξιά το λύκο και αριστερά το πρόβατο. Γιατι δεν τα βλέπουμε όλοι έτσι.

  • Βαγγέλης Δ.Μαρ.

    Παιδιά,αν θέλετε να είστε συνεπείς γράψτε κάτι και για τα δυτικά ΜΜΕ.Δείτε πχ πως ξεβρακώνει το Intercept τα ΜΜΕ που προσπάθησαν να συνδέσουν τα Wikileaks με τη Ρωσία.Αλλιώς αυτό το άρθρο θα σας στιγματίσει για μονόπλευρη κάλυψη.

  • xristos

    Παλι αυτοι οι κακοι Ρωσσοι.Οι πηγες που χρησιμοποιει το αρθρο,δεν ειναι και τοσο αξιοπιστες.Ολες Αμερικανικες/Αγγλικες,συστημικες και σιγουρα οχι αξιοπιστες.Ο αρθογραφος δεν εχει δει ποτε ΡΤ.Υπαρχει το RΤ USA(που εκπεμεπει απο Αμερικη),αναμεσα σ αυτους που κανουν εκπομπες ειναι και ο Λαρρυ Κινγ,ειναι και αυτος Ρωσσος προπαγανδιστης;Αν ο αρθογραφος τον εχει δει,θα εβλεπε οτι ειναι κατα ΠΟυτιν.Ας μας βαλει και τους υπολοιπους παρουσιαστες(οι οποιοι προφανως ειναι Ρωσοι πρακτορες).Να σε βοηθησω λιγο,ειναι ο κυβερνητης Ventura,που οταν αρχισε ο πολεμος στο Ιρακ,ενω ειχαν συμβολαιο μαζι του(το MSNBC),τον πληρωσαν να μην κανει εκπομπη,επειδη δεν ηθελε τον πολεμο.Μπορω να πω και αλλα,αλλα προφανως εισαι ιστοσελιδα προπαγανδας δυτικου περιεχομενου.Τ οτι η δυση δεν μπορει να ντιμετωπισει την προπαγανδα μιας χωρας που οικονομικα ειναι λιγο καλυτερη της Ισπανιας,ειναι απλα για γελια.Ας εισαι μαγκας,παρουσιασε τους παρουσιαστες του ΡΤ USA(και το Σπουτνικ εκπεμπει απο Αμερικη) μαζι με το που ηταν στο παρελθον και γιατι τους εδιωξαν.Βγαλε και την παρουσιαστρια του TeleSUr,πουδ ουλευε στο ΡΤ και ειχε κατηγορησει το καναλι γαι το πως παρουσιαζε την υποθεση Ουκρανιας.Η συγκεκριμενη εχει βγει στο καναλι τον τελευταιο καιρο,ενω δεν δουλευει εκει και εχει πει οτι μπορουσε να λεει οτι θελει.Επισης οΙ ΗΠΑ,ασχοληθηκαν με την…προπαγανδα Ρωσσιας σε Αμερικανικες εκλγογες.Σε αυτη την ερευνα πηραν μερος το FB και το Twitter .ΤΟ τελευταιο ειχε κανει προταση στο ΡΤ να κανει σχολιασμο στις εκλογες,μεσα απ την πλατφορμα του,την ειχε χαρακτηρισει εναλλακτικη και αντικειμενικη.Μεσα απ την ιδια ερευνα βγηκε στην δημοσιοτητα ενα κειμενο για τ ολο θεμα.8 σελιδες ηταν γαι το σπουτνικ και το ΡΤ,για διαβασε το να δεις τι τους κατηγορει.Υπαρχουν στην Ελλαδα,γραφικοι Ρωσσολαγνοι αλλα η δικη σου ιστοσελιδα κερδιζει επαξια τον ορο Ρωσσοφοβικος.Δες καμια φορα το RTUSA και μετα ελα να πεις για τ καναλι.Οι πηγες σου ειναι ιστοσελιδες συστημικες οι οποιες ειναι ανοιχτα κατα Ρωσσιας,γιατι πρεπει να τις παρουμε στα σοβαρα;Αποφασισες να γραψεις ενα αρθρο κατα του ΡΤ και οτι συστημικο βρηκες το εβαλες.Για ποιο λογο θεωρεις οτι ειναι εγκυρα;Ποσες φορες εχεις δει το ΡΤUSA;

  • Ενδιαφέρον… δεν ήξερα πως μόνο η Ρωσία έχει troll farms, ή πως η Δύση δεν χειραγωγεί την κοινή γνώμη ΚΑΙ μέσω διαδικτύου.

    Το ότι έχουν πέσει όλοι να φάνε τη Ρωσία έχει να κάνει, ακριβώς, με την ηγεμονία της Δύσης στον ειδησεογραφικό τομέα. Γιατί βέβαια άντε να πεις πως όπως λες για το RT υπάρχει δεκαετίες το CNN, το Fox News κτλ κτλ… μην τρελλαθούμε κι όλας.

    Να περιμένουμε αντίστοιχο αφιέρωμα για τους ‘λοιπούς’; Ή μήπως έπρεπε να έχει προηγηθεί κατά πολύ;

  • Εκτός από τις ρωσικά χρηματοδοτούμενες πηγές, πολύ ενδιαφέρον έχει το εκτενές άρθρο-συνέντευξη του WIRED με επαγγελματία εκδότη fake news από μια άγνωστη πόλη της FYROM.
    Η φτωχή κωμόπολη Veles στη διάρκεια της αμερικανικής προεκλογικής περιόδου μετατράπηκε σε πρωτεύουσα των fake news, με πολλούς άνεργους νέους να στήνουν άπειρες μασκαραμένες ως ειδησογραφικές σελίδες ψευτοειδήσεων που στη συνέχεια τις προωθούσαν με ψεύτικα accounts στα σόσιαλ. Μέχρι και μία που πλαγιάριζε τους ΝΥTimes (NewYorkTimesPolitics) είχε φτιάξει, την οποία κατέβασε μετά από προειδοποίηση για μήνυση.

    Έτσι, απλά και μόνο η ανεργία στη FYROM, το εύκολο κέρδος από τις διαφημίσεις της Google και η ευπιστία των υποστηρικτών του Τραμπ, επηρέασαν τις εξελίξεις τελικά σε ολόκληρο τον πλανήτη.

    Όπως λέει, επίσης, δεν τον ενδιέφεραν τα πολιτικά, παρά μόνο η επισκεψιμότητα, και οι οπαδοί του Trump ήταν το τέλειο κοινό. (δοκίμασε και με οπαδούς των δημοκρατικών, αλλά απέτυχε, καθώς, όπως λέει, ήταν από τους πιο απαιτητικούς αναγνώστες, καθώς δεν πίστευαν τίποτε και αναζητούσαν πάντοτε αποδείξεις για ό,τι διάβαζαν).

    Όταν πλέον η google αποφάσισε να τους κόψει τα έσοδα από τις διαφημίσεις οι εκλογές είχαν πλέον περάσει…

    (Πολλά) περισσότερα εδώ: https://www.wired.com/2017/02/veles-macedonia-fake-news/

  • Γεώργιος Μίχας

    Μπροστά στους πανίσχυρους και αποτελεσματικούς μηχανισμούς διαστρέβλωσης, απόκρυψης και χειραγώγησης των συστημικών ΜΜΕ της Δύσης (CNN, BBC, NYT, WP κλπ), οι αντίστοιχοι μηχανισμοί της Ρωσίας είναι «της πλάκας».